تحقیق درباره حروف فارسی، رادیو و تلویزیون، کانون پرورش فکری، گرافیک ایران

دانلود پایان نامه

ي ، حروف لاتين است. سالهاست طراحان هرگاه قصد طراحي فونت داشته اند، آگاهانه يا نا آگاهانه ، نگاهشان به حروف و تايپ لاتين بوده است و سعي در نوعي ترجمه ي شکل حروف فارسي به لاتين داشته اند.2 در صورتي که تايپ فارسي و لاتين از لحاظ قاعده و ساختار سه تفاوت اساسي دارند.
1- حروف لاتين به دو نوع ((کوچک( Lower case) و بزرگ(Upper case))) نوشته مي شوند در صورتي که در فارسي چنين تفاوتي در شکل حروف از نظر اندازه وجود ندارد. (تصوير10)
2-حروف لاتين در طول زمان از هم جدا شده و تک تک، هويت مجزا و قائم به خود پيدا کرده. درصورتی که حروف فارسی در ارتباط با یکدیگر به صورت چسبیده، به ساخت کلمه می انجامند.
3- خط فارسی در ذات دارای نا منظمیهای ظاهری ست که خطاطان در گذشته به سلیقه ی شخصی آنها را منظم می کرده اند. با از بین بردن بدون فکر این نا منظمیها ، مخصوصا در حروف متن، تایپ فارسی خوانایی خود را از دست می دهد. بنابراین فقط با ملاحظه ی نامنظمیها و سعی در حل آنها در بافت خط فارسی ست که می توان به حروف تایپی موفق دست یافت.
( نگرش هندسی و ساده کردن بیش از حد حروف فارسی و شبیه سازی تایپ لاتین، می تواند به دور شدن از زیبایی و خوانایی تایپ های ما بیانجامد. سعی در نزدیک شدن به ساختار حروف لاتین در اکثر موارد امری بیهوده است. چون این دو زبان هیچ گونه شباهت ساختاری ندارند.))1تجسم اینکه خطی شبیه در چهارچوب نستعلیق بخواهد قالب نواری حروف انگلیسی را به خود بگیرد نه تنها زیبایی خط را از آن می گیرد، که حتی سبب مضحک شدن آن نیز می شود. همچنین خط فارسی به دلیل استفاده از دندانه های زیاد در حروف متصل، اگر بخواهد نظام مندی حروف انگلیسی را به خود بگیرد، مطمئنا دچار تشتت فرمی و به تبع آن، خستگی چشم مخصوصا در اندازه های کوچک خواهد شد.

2-2- مدخلی بر شروع طراحی گرافیک و طراحی جلد کتاب در ایران
یکی از موضوعاتی که پژوهشگران، برای ارزیابی میراث فرهنگی وهنری یک ملت بررسی می کنند اسناد مکتوب است. از این رو ثبت جریانات واتفاقات غالب یک دوره از یک سو وحفظ ونگهداری و سپردن آن به آیندگان از سوی دیگر از دیر باز دغدغه ی خالقان وحامیان این آثار بوده است .
کتاب یکی از بارزترین نمود های این میراث است و طرح جلد اولین و بی واسطه ترین ابزار ارتباطی آن. از یک سو فیزیک کتاب را نگهداری می کند و از سو واگویه ی محتویات کتاب محسوب می شود. هنرمندان و صنعت گران صحاف و جلد ساز، در واقع اولین طراحان جلد کتاب در ایران بودند. شیوه کار بر روی جلدسالیان سال با همان شیوه سنتی ادامه یافت، البته اقتضای شرایط و ضرورت های اجتماعی آن دوره نیز چنین بود، کتاب در نسخه های اندک، خلق و دراختیار افرادی محدود قرار می گرفت . با ایجاد اولین چاپخانه ها به معنای امروزین و پیدایش مخاطبان جدید برای کتاب، طرح جلد نیز دست خوش دگرگونی شد. در حقیقت این چاپ بود، که آهسته آهسته روند جلد سازی را به سمت طراحی سوق داد و یا بهتربگوییم، این احتیاج به تکرار توسط چاپ بود که از حوصله و توان صحافان و جلدسازان خارج بود.
مهم ترین تحولات درتاریخ گرافیک ایران در سال 1307 ه ش، توسط دوبرادر ارمنی به نامهای موشخ سروری و ناپلئون سروری که به ایران مهاجرت کرده بودند به وقوع پیوست پس از این دو در سال 1308 ه ش، یک مهاجر سوئدی به نام فردریک تالبرگ1 به تهران مهاجرت کرد، و به تهیه پوستر در زمینه تبلیغاتی مشغول شد. آنها محصولات گرافیک چاپی درایران را دچار تحول ساختند و به تبع آن گرافیک به روی جلد هم، راه یافت. (( در پی توسعه روابط بازرگانی میان ایران و سایر کشور های اروپایی آمریکایی ، شرکت های ایرانی اروپایی و ایرانی آمریکایی، بسیاری در ایران و به ویژه درتهران آغاز به کارکردند و در راستای فعالیت های آنان، تحولاتی اساسی در زمینه هنر پوستر سازی ایران آغاز شد. از دیگر تحولات، می توان به تاسیس دانشکده های هنری و امکاناتی که برخی از موسسات دولتی چون کانون پرورش فکری و نوجوانان، سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران و وزارت فرهنگ و هنر در اختیار هنرمندان قرار می دادند اشاره کرد.)) 1
منتها اتفاق مهمی که بسیار در زمینه ی طراحی جلد های کتاب موثر بود مربوط به بعد ازسال 1320 و رفتن رضاشاه و جانشینی ولیعهدش بود. در این سال ها محمد بهرامی شروع به جلد سازی می کند و جلد هایش به گفته ی ابراهیم حقیقی ((آشتی بین فضای مینیاتوری تجویدی وار و فضای مدرن است.))2محمد بهرامی یکی از اولین آتلیه های طراحی گرافیک را به سال 1325 به نام «آرک» که به (پارس)) تغییر نام پیدا می کند و بعد ها آتلیه بهرامی را درتهران دایر می كند. (( اين آتليه ها جايی است كه بسياری بزرگان گرافيك مثل مميز، احصايی، آغداشلو، مثقالی و….در آن رشد هنری می كنند.
پس از بهرامی و همسلانش ((در اين سال ها با گسترش تكنولوژی چاپ، توسعه در نشر آغاز می شود
تيراژ بالا می رود، اما هنوز ناشران زيادی سفارش جلد نمی دهند. يكی از ناشران شاخص در اين دوره عبد الرحيم جعفری نيانگذار نشرامير كبيراست كه با مرحوم مميز كار می كرد. ((ناشران كم كم به طراح اعتقاد پيدا می کنند و ممیز شيوه ای جدید را باب می کند. اولين تجربياتش در كتاب هفته است و نشان می دهد كه مقوله ی جلد مستقل است كه و مي توان درآن كار كرد.))1 تاثير عميقی كه چاپ كتاب هفته به همت احمد شاملو و دكتر محسن هشترودی و سازمان چاپ انتشارات كيهان داشت را نبايد ناديده گرفت كتابهايی كه اولين شماره آن در سال1340چاپ شد و نقش بسيار زيادی در طراحی جلد كتا
ب و خلاقيت تصوير سازی های مميز در آن به وضوح قابل ردیابی است و تاثير تصوير سازی لهستان را منعكس می كند. (تصویر 2-2-14)(تصویر2-2-15)(تصویر2-2-16)
کارهایی که بهرامی به روی عناوین کتاب انجام می دهد، طیف گسترده ای را در بر می گیرد و برخورد های متفاوتی از استفاده از خوشنویسی صرف تا کار بر روی نوشتار و حروف دستنویس را شامل می شود. این نوشتار هر چند هنوز خام دستانه و ابتدایی جلوه می کند، و در برخی اوقات خوانایی را دچار مشکل می کنند،مانند جلد کتاب (( روان کاوی )) اما در نوع خود مقدمه ای برشروع تایپوگرافی بر روی جلد ا ست. ( تصویر2-2-10)(تصویر2-2-11)(تصویر2-2-12)(تصویر2-2-13)

تاثیر کتاب هفته بر تاريخ طراحی جلد، ماندگار و غير قابل انكارست. اين چنين است كه فرشيد مثقالی گفته بودكه ((بعد از ديدن كارهای كتاب هفته گرايش اش به گرافيك قوی تر می شود.))1 در این روزگاركماكان تصوير سازی جاذبه اصلی جلدکتاب است. (تصویر 2-2-17)(تصویر 2-2-18)تصویر 2-2-19)

2-2-1- بارقه هاي تايپوگرافي بر روي جلد کتاب
پس از اين سال ها در اوايل دهه50كساني مانند محلاتي،كلانتري، زمان زماني، گلپايگاني، شيوا، مثقالي، مميز همه طراحي جلد مي كردنند يكي از مهم ترين عوامل ايجاد اين فضا انتشارات فرانكلين بودكه همايون صنعتي زاده مدريت ان را بر عهده داشت (تاسيس 1331) سازمان ((شركت سهامي كتابهاي جيبي)) از موسسات ديگري بود که در کنار ديگر فعاليت هاي موسسه ي فرانکلين آغاز به کار کرد. ((شرکت سهامي کتابهاي جيبي و انتشارات فرانکلين در دهه پنجاه مجموعه کتابهايي را در قطع جيبي منتشر مي كرد كه طرح روي جلد هاي آن ها بسيار مورد توجه قرار گرفت. اما موضوعي كه جذابيت اين طرح ها را چندين برابر مي كرد، طراحي هاي تايپو گرافي يكدست ،
هماهنگ وشفاف آنان با استفاده از حروف چاپي و يا ترسيم مجدد آن بر اساس همان حروف بود. گلپايگاني با استفاده از چاپ تكرنگ روي مقواهاي بافت دار و ترکيب بندي حروف به معناي عناوين
و محتواي كتاب نزديك تر شد.))1 نمونه هاي برجسته اي از اين تايپو گرافي ها كتابهايي است چون اصول علم وسياست ، وداع، اسلحه، گريز از آزادي، در غرب خبري نيست و… هرچند اكثرجلد ها بدون امضا هستند اما يكدستي وروش او اين آثار را از بقيه طراحي هاي آن دوره مجزا مي كند.(تصوير14) (تصوير15)
اين برهه از كار شركت سهامي كتابهاي جيبي مقطعي بسيار مهم در تايپو گرافي ايران است، از جهت معرفی بهزاد گلپايگانی به عرصه گرافيك اين سرزمين. در یکی از این جلدها با
اتفاق بسیار نوآورانه ای روبرو هستیم. در کتاب (در غرب خبری نیست) گلپایگانی نام نویسنده را که با حروف نه چندان درشتی نوشته شده است ، تایپوگرافی می کندکه حتی در دوران اخیر هم به نوشتار کوچک بهای چندانی داده نمی شود؛ اما مشخص است که دغدغه ی گلپایگانی حروف هستند نه اندازه ی آنها. انتهای انحنای حرف (ش) در کلمه ی (اریش) وارد ابتدای حرف (م) در کلمه ی (ماریار) می شود و شکل حرف (م) را کامل می کند. او با تایپوگرافی هایش نخستین مجموعه و یونیفرم تایپوگرافی ایرانی را برای شرکت سهامی کتابهای جیبی می سازد. او کسی ست كه در آن دوره با حروف تايپی كارهایی انجام می دهد كه ما در دو دهه 70و 80 شمسی در حال آزمايش آن به سرمیبريم. هر چند بسياری حتی نام اورا نشنيده اند اما كسانی چون رضا عابدينی خود را وام دار او می دانند. پس ازتايپوگرافی بر روی جلد نمايشگاهی از تايپو گرافیها یش در سال 1354 به نام ((سپيدبرسپید)) ، با بيش از صد تابلو ارائه می كند كه در آنها هم مانند جلدهايش از حروف تايپی وقلم زر سياه استفاده می كند. (تصویر2-2-1-21) او به معنای واقعی كلمه تايپو گرافر است و انديشه اش در دهه های بعد درنسل چهارم گرافيك ايران جريان می يابد.
از ديگر كسانی كه شايد فقط به عنوان يك نقاش يا خطاط يا تركيبی از دو بشناسيمش، رضا مافی ست. (تصویر18) در حالی كه او خود را در زمينه ی تايپوگرافی آزموده و تجربه اش اتفاقا در زمينه طراحی تایپوگرافی در زمینه ی عنوان روی جلد است.كتاب ((در پوست شير)) از انتشارات ((رز)) در زمينه تايپوگرافی عنوان کتاب، بسيار نوآورانه جلوه می کند. چگونه يك خوشنويس اين گونه به معنای واقعی کلمه تايپوگرافر می شود .(تصویر19)( تصویر 20) طراحی جلد كار بهرام داوری ست و رضا مافی فقط عنوان كتاب را تايپو گرافی می كند. افتادن حروف روی هم و برشی كه كلمه ی((پوست)) روی كلمه ((شير)) می زند آنچنان به معنی نفوذ می كند كه می توان گفت از اولين نمونه های مفهومی و درست تايپوگرافی ست در اينجا می توان نزديك شدن حروف را به هم ديد، با اينكه مافی خوشنويس است و رعايت فواصل در خوشنويسی از اصول به شمار می آيد ولی او نزديك كردن حروف را تا حد چسبيدن به هم در جهت معنا، انجام می دهد و كاملا موفق است. هرچند که در معرفی رضا مافی در صفحه ی داخلی او را خطاط نامیده است (شاید بخاطر اینکه حروف را با دست شبیه به فونت زر سیاه نوشته است ) اما این تایپوگرافی روی جلد یکی از بهترین نمونه هاست. حروفی کاملا تصویری که بسیار وفادار به متن جلوه می کنند.
استفاده ای كه رضا مافی و گلپايگانی از اين قابليت های حروف می كنند بسيار تامل بر انگيز است و تاثير گذار بر نسل های بعدی گرافيك ايران. عمر كوتاه كسانی مانند مافی و گلپايگانی سبب می شود نتوانند بيش از اين در زمينه هنر اين كشور بدرخشند و هر دو در جوانی فوت می كنند اما همين تاثير هم كافيست كه سالها پس از آن دوباره نهضتشان مورد بررسی قرار گيرد و جريان ساز شود.
((رشدی كه در اين سال ها در نشر اتفاق افت
اد. محصول رشد احزاب چپ گرا و اسلام گرا-كه مخالفان حكومت بودند از يك طرف و ايجاد امكان از طرف حكومت برای روشنفكران غير چپ در طرف متقابل است . شاه نظريه ي ((به سوی تمدن بزرگ)) را طرح كرد و چپ گرا ها هم تكثير شدند و چپ از انحصار حزب توده بيرون آمد. اين يك تصميم جهانی بود كه توسعه در ايران اتفاق بيفتد. اقتصاد رو به رشد ناگزيربود كه رشد فرهنگ ونشر هم داشته باشد.))1
((در دهه پنجا ه آقای جعفری ((مدیر انتشار امیر کبیر)) و آقای صنعتی زاده ،که ناشران بزرگی بودند ،کارشان آنقدر گسترش یافت که کارخانه کاغذ، چاپخانه و فروشگاه زنجیره ای کتاب راه اندازی کردند و برای اولین بار قفسه ی کتاب ها طبقه بندی شدند.))1 درحوالی سالهای انقلاب بسیاری از کتابها بدون طرح جلد منتشر شد که معروف به جلد سفید شده بودند. . با وقوع انقلاب و جنگ تحميلی نشر در ایران شاهد چندان اتفاق هنر مندانه ای در زمينه تايپوگرافی و طراحی جلد نيست.
از اين پس می رسيم به دهه های مورد بحث و می كوشيم به تاثير تايپوگرافی در جلدهای سياسی و اجتماعی بپردازيم.

فصل سوم
بررسي تاثير تايپوگرافي در جلدهاي سياسي، اجتماعي دهه ي 70 و 80

3- 1-شيوه هاي تايپوگرافي رايج در طراحي جلد کتابهاي سياسي، اجتماعي
1-تغيير در حروفي که براي تايپ کردن ساخته شده اند.
الف : تغيير در حروف شامل افتادن حروف روي هم و همپوشاني آنها و عبور بخشي از حروف از ميان فضاهاي حروف ديگر (تصوير3-1-1)
ب : اضافه کردن تصوير به بخش هايي از نوشته ، يا کل سطح نوشتار را تبديل به تصوير کردن.
دراين تکنيک تصوير به عنوان مکمل مفهومي نوشتار وعيني کردن آن نقش اساسي بازي مي کند. (تصوير3- 1-2) تصوير(3-1-3)

ج : چينش حروف تايپي ، بدون تغيير در فرم کلي حروف روشي بسيار پرکاربرد در تايپوگرافي ايراني ست. اين سبک بيشتر در عنوان هايي مورد استفاده قرار مي گيرد که تعداد حروف و کلمات عنوان جلد ، پوستر و … بيشتر از حد معمول است همچنين به خاطر ترکيب معمولا رسمي خود مناسب موضوعات جدي ست. (تصوير3-1-4)
شيوه ي تغيير در حروف تايپي(تمام جنبه هاي ذکر شده ) را در آثار کساني چون عابديني ، پارسانژاد و نجابتي، مجيد عباسي، مجيد کاشاني، پرويز بياني و بسياري ديگر مي توان ديد.گفتني ست شيوه ي مذکور به دليل ظرفيت هاي بسياري که در زمينه ي انتقال مفهوم دارد، پرکاربردترين وجه تايپوگرافي ايراني ست.
2- دست نوشته ها
اين سبک از لحاظ معنايي قرابت زيادي با سبک پست مدرنيسم حروف نگاري غربي دارد. همانگونه که در حروف نگاري پست مدرن ، ابهام و عدم وضوح موضوع اصلي اثر است و خوانايي در درجه دوم اهميت قرار مي گيرد و هنرمند با القاي فرم شديد حروف در جهت رساندن هر چه بيشتر پيام ومفهوم گام بر مي دارد.اين شيوه با روح خوشنويسي فارسي بسيار سازگار است و نمونه هاي خوب آن را در کارهاي ساعد مشکي و مسعود نجابتي مي توان ديد. (تصوير3-1-5) (تصوير3-1-6) (تصوير3-1-7)
3- استفاده از خوشنويسي و يا تغيير درفرم حروف خوشنويسي گونه.
خوشنويسي همانطور که گفته شد، چهارچوب تايپوگرافي ما را شکل مي دهد، اما استفاده از آن و يا تغيير دادن فرم آن در

این نوشته در پایان نامه ها و مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید