دانشکده دامپزشكي
شماره پايان نامه: 424
پايان نامه تحصيلي براي دريافت درجه دكتراي حرفه اي دامپزشكي
بررسي تغييرات ساختاري تخم نطفه ‌دار شترمرغ در نيمه اول دوره جنيني به کمک تصوير برداري با تشديد مغناطيسي
استاد راهنما :
دکتر بهادر شجاعي
استادمشاور :
دکتر مسعود پزشکي راد
مؤلف :
محمد جواد آقاسي زاده شعرباف
شهريور ماه1392
اين پايان نامه به عنوان يکي از شرايط دريافت درجه دكتري حرفه اي دامپزشكي به
دانشکده دامپزشكي
دانشگاه شهيد باهنر کرمان
تسليم شده است و هيچگونه مدرکي به عنوان فراغت از تحصيل دوره مذكور شناخته نمي شود.
دانشجو : محمد جواد آقاسي زاده شعرباف
استاد راهنما : دکتر بهادر شجاعي، دانشيار گروه علوم پايه، دانشکده دامپزشکي، دانشگاه شهيد باهنر کرمان.
استاد مشاور : دکتر مسعود پزشکي راد، استاديار گروه علوم باليني، دانشکده پزشکي، دانشگاه علوم پزشکي مشهد.
داور 1 : دکتر مجيد مسعودي فرد، دانشيار يار گروه علوم درمانگاهي، دانشکده دامپزشکي، دانشگاه تهران.
داور2 : دکتر فروغ السادات منصوري، استاديار گروه علوم پايه، دانشکده دامپزشکي، دانشگاه شهيد باهنر کرمان.
معاونت دانشکده :دکتر رضا قنبر پور
حق چاپ محفوظ و مخصوص به دانشگاه شهيد باهنر کرمان است.
تقديم:
تقديم به خداوند متعال که هر چه دارم از اوست و تحصيل علم و عبادتم همه در راستاي خواسته‏هاي اوست. باشد که اين کمترين اعمال را به بزرگواري و کمال خود بپذيرد.
اما صادق (ع) مي فرمايند:
هر كس براى خدا دانش بياموزد و به آن عمل كند و به ديگران آموزش دهد، در ملكوت آسمان ها به بزرگى ياد شود و گويند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد. (الذريعه الي حافظ الشريعه،شرح اصول کافي، ج1،ص56)
تقديم به والدينم که پس از خدا، صاحب حق ترين افراد در زندگيم هستند.
تقديم به همسرم که در مشکلات و سختي‏هاي زندگيم چون کوه پشتيبانم بوده و هيچ لحظه اي تنهايم نگذاشته.
تشکر و قدرداني:
با تشکر از خداوند قادر، خداوندي که در تمام فراز و نشيب زندگي در کنار ما و به دنبال ماست.
بزرگ ترين قدرداني ها را نثار پدر و مادرم مي کنم. پدر و مادري که تمام زندگيشان را فداي آرامش و تحصيل من کرده اند. اميدوارم پدرم شنواي اين تقدير و تشکر صادقانه من در ملکوت خداوند باشد.
بي شک خالص ترين سپاسگزاري متعلق به مقام اساتيد بزرگوار دانشکده دامپزشکي دانشگاه شهيد باهنر کرمان مي باشد که با صبوري فراوان، من و دوستانم را در کسب علم و رشد در اين جايگاه علمي کمک کرده اند. در اين ميان جا دارد از استاد عزيز و معلم علم و اخلاق، آقاي دکتر بهادر شجاعي که در انجام اين مطالعه از هيچ کمک و مساعدتي فروگذار نکرده و صبورانه مرا هدايت و راهنمايي کرده اند سپاسگذاري و تشکر ويژه اي داشته باشم.
همچنين از مديريت و عوامل مرکز ام ار اي کوثر بيمارستان امام رضا (ع) مشهد، خصوصا آقاي مهندس سياح که با دقت و صبر فراوان در انجام اين تحقيق به بنده کمک کرده و همکاري زيادي داشته اند تشکر و قدراني خود را دارم.
اميد است که بتوانم لطف اين دوستان و بزرگواران را جبران کنم و از خداوند متعال طلب خير روز افزون براي اين عزيزان را خواستارم.
چکيده:
اين مطالعه به منظور بررسي تغييرات ساختاري تخم نطفه ‌دار شترمرغ در نيمه اول دوره جنيني به کمک تصوير برداري با تشديد مغناطيسي يا MRI انجام شده است. در اين پژوهش پس از بررسي‏هاي اوليه بر روي نوع پروتوکل، روش ام ار اي و نوع کويل، مطالعه اصلي با ده تخم شترمرغ نژاد کانادايي آغاز گرديد. اين مطالعه براي اولين بار با دستگاهاي موجود در ايران ( 1.5 تسلا) انجام شد. مطالعات مشابه بر روي تخم نطفه دار بلدرچين و مرغ با دستگاه‏هاي 7 تسلا انجام شده است. دستگاه مورد استفاده در اين مطالعه متعلق به مرکز ام ار اي کوثر واقع در بيمارستان امام رضا (ع) مشهد بوده است.
در اين مطالعه ساختارهاي تخم نطفه دار شترمرغ و قسمت‏هاي مختلف جنين در حال رشد در عکس ام ار اي مشاهده و بررسي شد. ساختارهاي ديده شده در تخم عبارتند از: پوسته، زرده، سفيده، کيسه هوا، لتبرا، پايک لتبرا، ديسک جنيني، جنين، آمنيون، سرجنين، حدقه چشم و تنه پرنده.
همچنين در اين مطالعه مقايسه دقيقي بين تغييرات تخم نطفه دار و بي نطفه شترمرغ انجام گرديد.
كلمات كليدي: ام ار اي، تخم نطفه دار شترمرغ، جنين شترمرغ
فهرست مطالب
عنوان مطلب صفحه
فصل اول: مقدمه و هدف2
فصل دوم: کليات و برررسي منابع موجود5
1-2- علت مطالعه5
2-2- شترمرغ (Struthio camellus)6
3-2- تاريخچه پرورش شترمرغ در جهان7
4-2- تاريخچه پرورش شترمرغ در ايران8
5-2-اهميت پرورش شترمرغ در ايران8
6-2- سود آوري زياد پرورش شترمرغ9
7-2- اهميت گوشت شترمرغ و ترکيبات آن9
8-2- طبقه بندي جانور شناسي10
9-2-تشکيل تخم مرغ11
10-2-ساختار تخم در پرندگان:14
11-2-مراحل رشد جنيني درپرندگان:16
12-2-شکل گيري ساختارهاي خارج جنيني:22
13-2-معرفي تکنيک‏هاي بررسي جنين24
1-13-2رنگ آميزي جنين:24
2-13-2-نمايش جنين‏هاي زنده:24
3-13-2تکنيک‏هاي تصوير برداري تشخيصي:24
14- 2تکنيک MRI ( Magnetic Resonace Imaging) :25
فصل سوم: مواد و روش کار27
1-3- مواد مصرفي:27
2-3- وسايل مورد نياز:27
3-3- روش کار:27
فصل چهارم: نتايج31
1-4- تخم روز صفر :32
2-4- تخم دو روزه33
3-4- تخم چهار روزه34
4-4- تخم شش روزه35
5-4- تخم هشت روزه36
6-4- تخم ده روزه37
7-4- تخم چهارده روزه38
8-4- تخم شانزده روزه39
9-4- تخم هجده روزه40
فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري42
منابع و مراجع50

فهرست تصاوير
عنوان تصوير صفحه
تصوير 2- 1: روند تشکيل تخم13
تصوير 2- 2: ساختار تخم درپرندگان14
تصوير 2- 3: مراحل تقسيم سلولي در جنين مرغ18
تصوير 2- 4: تغييرات جنيني در جنين مرغ22
تصوير 2- 5: تصوير شماتيک تخم مرغ جنين دار23
تصوير4- 1: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار صفر روزه.32
تصوير4- 2 : الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار صفر روزه32
تصوير4- 3: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه صفر روزه32
تصوير4- 4: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه صفر روزه32
تصوير4- 5: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار دو روزه33
تصوير4- 6: ب ، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه دو روزه33
تصوير4- 7: الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار دو روزه33
تصوير4- 8: ب ، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه دو روزه33
تصوير4- 9: الف ، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار چهار روزه34
تصوير4- 10: الف ، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار چهار روزه34
تصوير4- 11: ب ، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه چهار روزه.34
تصوير4- 12: ب ، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه چهار روزه34
تصوير4- 13: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار شش روزه35
تصوير4- 14: الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار شش روزه35
تصوير4- 15: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه شش روزه35
تصوير4- 16: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه شش روزه35
تصوير4- 17: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار هشت روزه36
تصوير4- 18: الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار هشت روزه36
تصوير4- 19: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه هشت روزه36
تصوير4- 20: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه هشت روزه36
تصوير4- 21: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار ده روزه37
تصوير4- 22: الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار ده روزه37
تصوير4- 23: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه ده روزه37
تصوير4- 24: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه ده روزه37
تصوير4- 25: الف ، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار چهارده روزه38
تصوير4- 26: الف ، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار چهارده روزه 38
تصوير4- 27: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه چهارده روزه38
تصوير4- 28: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه چهارده روزه38
تصوير4- 29: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار شانزده روزه39
تصوير4- 30: الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار شانزده روزه39
تصوير4- 31: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه شانزده روزه39
تصوير4- 32: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه شانزده روزه39
تصوير4- 33: الف، مقطع سهمي تخم شترمرغ نطفه دار هجده روزه40
تصوير4- 34: الف، مقطع عرضي تخم شترمرغ نطفه دار هجده روزه40
تصوير4- 35: ب، مقطع سهمي تخم شترمرغ بي نطفه هجده روزه40
تصوير4- 36: ب، مقطع عرضي تخم شترمرغ بي نطفه هجده روزه40
فصل اول
مقدمه و هدف
فصل اول: مقدمه و هدف
به منظور بررسي تغييرات جنين در طي دوره تكامل از تكنيك‏هاي مختلفي استفاده مي شود كه مي توان آنها را به طور عمده به دو گروه تقسيم كرد. گروه اول شامل روش‏هايي است كه در آنها جنين را در يك سن خاص از تخم خارج كرده و ضمن كشتن آن مطالعاتي از قبيل بررسي‏هاي هيستوپاتولوژي، هيستوكميستري، مورفولوژي و … را انجام مي دهيم. گروه دوم روش‏هايي است كه مي توان در آنها، به دليل زنده ماندن جنين، تغييرات ساختاري اندام‏هاي بدن را در طول دوره جنيني و يا نتايج حاصل از دستكاري بر روي يك جنين را بررسي نمود. در اين گروه روش‏هايي مثل جراحي، نشان دار کردن سلول‏هاي جنيني، تصوير برداري Time lapse، سونوگرافي، ام آر آي و … قرار مي گيرند كه با توجه به هدف مطالعه، بسته به مورد از هر كدام از اين روش ها استفاده مي شود. در مطالعات جنيني پرندگان، برخي از اين روش ها با محدوديت‏هايي از جمله مرگ ناخواسته جنين به دليل تهاجمي بودن تكنيك، كسب اطلاعات مختصر و سطحي به دليل قدرت كم نفوذ به داخل ساختارهاي جنيني، ايجاد آسيب‏هاي جنيني و به وجود آمدن ناهنجاري‏هاي مربوطه به دليل ماهيت تكنيك، همراه هستند.
تكنيك ام ار اي جزو كم خطرترين روش‏هاي تصوير برداري غير تهاجمي است كه ضمن ارائه اطلاعات دقيق و جزئي از ساختارهاي مورد مطالعه، كمترين آسيب را به آن ها مي رساند. اين روش سال ها است كه در پزشكي و پس از آن در دامپزشكي مورد استفاده قرار گرفته است. اما بررسي جنين پرندگان به كمك آن سابقه كمي داشته و به جز چند مطالعه كه بر روي جنين بلدرچين و جوجه صورت گرفته كار ديگري در اين زمينه انجام نشده. در بيشتر اين گروه مطالعات، بررسي بر روي جنين فيکس شده انجام گرفته است.
باتوجه به مطالب ذکر شده تصميم به بررسي جنين زنده شترمرغ بوسيله تکنيک ام ار اي با دستگاه‏هاي موجود در ايران گرفتيم که تاکنون انجام نشده است. در اين مطالعه به دنبال ارائه يک پروتوکل ام ار اي با دستگاه‏هاي موجود در کشور، به منظور بررسي تخم جنين دار شترمرغ در نيمه اول دوران جنيني و همچنين بررسي تغييرات ساختاري تخم جنين دار شترمرغ در نيمه اول دوره جنيني و مقايسه اين تغييرات با تخم بدون نطفه هستيم.
فصل دوم
کليات و برررسي منابع موجود
فصل دوم: کليات و برررسي منابع موجود
1-2- علت مطالعه
شترمرغ پرندهاي است بزرگ و فاقد قدرت پرواز که بومي آفريقا است. اين پرنده خوراکش دانه‌ ها و گياهان و حشرات کوچک است. شترمرغ نر پرهاي سياهي دارد که انتهاي پرها و بال‌ها سفيد است، ولي پرهاي شترمرغ ماده قهوه‌اي رنگ است. از نظر رده فيلوژني شترمرغ جزء سلسله جانوران، شاخه طنابداران، رده پرندگان، راسته سينهپهنان، خانواده شترمرغ سانان، سرده شترمرغ، گونه Struthio Camellus مي باشد. البته پرندگاني مانند Emu، Rhea، Kiwi، Tinamou و Cassowary هم از راسته سينهپهنان مي باشند (2).
هم اکنون تقاضاي زيادي در زمينه پرورش شترمرغ در سطح بين المللي وجود دارد و مهمترين عاملي را که مي توان در رابطه با شکل گيري اين تقاضا دخيل دانست قيمت بالاي محصولات شترمرغ در بازارهاي جهاني و بازدهي زياد پرورش اين موجود در مقايسه با ساير حيوانات مي باشد.
در حال حاضر بررسي روند تکامل در جانداران از چندين لحاظ داراي اهميت است. ابتدا براي بدست آوردن اطلاعات در مورد تکوين هر جاندار و تفاوت آن با گونههاي ديگر که احتمالا مورد نياز شاخه‏هاي مختلف علوم مانند زيستشناسي، کشاورزي و دامپزشکي مي باشد، دوم به خاطر بدست آوردن اطلاعاتي در زمينه روند تکويني رويان انسان به واسطه وجود تشابهات و يا با ايجاد حالت ها و ناهنجاري‏هاي تجربي و سوم به خاطر کسب اطلاعات و توسعه روش‏هايي که در شاخههاي جديد علم مانند سلول‏هاي بنيادي، توليد پروتئين‏هاي نوترکيب، دستکاري ژنتيک و توليد جانوران کايمر و شبيه‏سازي کاربرد دارند.
رويان پرندگان در هر دو مرحله لايه زايي1 و تشکيل اندام ها2 مستقيما در داخل تخم قابل دسترسي است در حاليکه دستکاري تجربي پستانداري مانند موش در داخل رحم فقط در نيمه دوم دوره آبستني (دوره جنيني) امکان پذير است. اين قابليت به حدي ارزشمند است که مي توان گفت رويان جوجه در قرن اخير نقش بسيار مهمي در مطالعه تکوين مهرهداران داشته است.
مزاياي گوناگون پرندگان به ويژگي‏هاي ژنتيک و فيزيولوژيک اين موجود برمي گردد. البته اهلي بودن و سهولت دسترسي به رويان آن ها نيز تاثير بسزايي در انتخابشان براي تحقيقات بيولوژي داشته است.
2-2- شترمرغ (Struthio camellus)
شترمرغ پرندهاي است بزرگ، فاقد قدرت پرواز که بومي آفريقا است. گردن و پاهاي درازي دارد و مي ‌تواند با سرعتي در حدود ?? کيلومتر در ساعت بدود. شترمرغ بزرگ ‌ترين پرنده موجود و تنها نمونه زنده از اين خانواده و اين سرده است. طول قد آن به 7/2 متر و وزن آن به ??? کيلوگرم (در نرها تا 155 کيلوگرم) مي‌ رسد. تخم اين پرنده تا ?? سانتي متر طول و 5/1 کيلوگرم وزن دارد که ظرف حدود نيم ساعت پخته مي‌شود. اين پرنده خوراکش دانه‌ها و گياهان و حشرات کوچک است. شترمرغ براي دفاع از خود در مقابل شکارچيان و حيوانات وحشي از پاهاي پر قدرت خود بهره مي‌ گيرد و قادر است با لگد خود انسان و حتي شير را از پا در آورد. جوجه اين پرنده ظرف ?? روز سر از تخم در مي ‌آورند و ظرف سه تا چهار سال يک پرنده بالغ مي ‌شوند. شترمرغ نر پرهاي سياهي دارد که انتهاي پرها و بال‌ها سفيد است، ولي پرهاي شترمرغ ماده قهوه‌اي رنگ است. سر و گردن پر ندارد و طاس است. اين پرنده اغلب بصورت گروهي در بين گورخرها يا حيوانات ديگر چون گاوميش به سر مي‌برد. از نظر رده فيلوژني شترمرغ جزء سلسله جانوران، شاخه طناب داران، رده پرندگان، راسته سينهپهنان، خانواده شترمرغ سانان، سرده شترمرغ، گونه Struthio Camellus ميباشد. البته پرندگاني مانند Emu، Rhea، Kiwi، Tinamou و Cassowary هم از راسته سينه پهنان مي باشند (2 و 4).
3-2- تاريخچه پرورش شترمرغ در جهان
بيش از 20 ميليون سال پيش اکثر شترمرغ‏هاي امروزي در کمربند وسيعي که از اسپانيا در غرب آغاز و در طول کرانه‏هاي شمالي درياي مديترانه امتداد يافته و به چين در شرق ختم ميشد، ساکن بوده اند. توجه انسان به شترمرغ و محصولات آن تقريبا به 2500 سال پيش بر ميگردد (5).
اولين اثر حاکي از وجود شتر مرغ در صحرا، سنگي منقوش مي باشد که شکار شترمرغ را توسط يک پلنگ به تصوير کشيده است (500 سال قبل از ميلاد).
مصريان باستان از پرهاي متقارن شترمرغ به عنوان سمبل عدالت و از تخم هايش براي مصارف دارويي استفاده مي کردند. فرعون از بادبزن ساخته شده از پرهاي شترمرغ در سفرهايش به سرزمين‏هاي دور استفاده مي کرد. در تاريخ اساطيري يونان نيز شترمرغ ها از پيدايش ارابه جايگاه خاصي را به عنوان حيوانات باربر به خود اختصاص مي دادند. تورات کهن از شترمرغ به عنوان موجودي خشن ياد مي کند. در اين کتاب مقدس ذکر گرديده است که شترمرغ ها در خانه ها و کاخ‏هاي بياباني زندگي مي کنند. آن ها نسبت به فرزندانشان رفتاري خشونت آميزتر از گرگ ها دارند. يهوديان گوشت شترمرغ را حرام دانسته و از آن تغذيه نمي کنند (5 و 6).
اولين پرورش شترمرغ در باغ وحش در انتهاي قرن 19 در مارسي انجام گرفت. اولين جوجه کشي مصنوعي در سال 1875 در الجزاير و در مدت کوتاهي بعد از آن در فلورانس توسط پرنس دميروف صورت گرفت (6).
4-2- تاريخچه پرورش شترمرغ در ايران
با اينکه هم اکنون کشورهاي آفريقاي جنوبي، آمريکا و آلمان طلايه دار صنعت پرورش شترمرغ در دنيا هستند و از ايران هيچ نامي به چشم نمي خورد، ليکن مطابق آثار و شواهد و منابع تاريخي، ايرانيان باستان از جمله پرورش دهندگان شترمرغ در آن زمان بوده اند و مويد اين مطلب مورد ذيل است. در سال 128 قبل از ميلاد مسيح، سياح معروف چيني به نام چانگ کين به مدت يک سال در نواحي شرقي رود جيحون در کشور باکتريا (بلخ) که در آن موقع تحت سلطه سکاها بود، به سر برده و سپس به دربار ايران راه پيدا کرد. وي پس از آنکه ماموريت خود را که مورد رضايت و خوشنودي پادشاه ايران (اشکاني) قرار گرفت به اتمام رساند با هيئتي که از طرف پادشاه ايران معين شده بود و هداياي نفيس از جمله تخم شتر مرغ فراوان همراه عده اي شعبده باز به چين روانه گرديد. حدود 90-80 سال پيش در خرم آباد، روس ها و انگليس ها شترمرغ را وارد ايران کردند. اما پرورش اين پرنده صورت نگرفت. در دوازدهم ارديبهشت 1376 اولين تخم شترمرغ در ايران توسط آقاي دکتر درويشيها و مهندس موسوي در مزرعه گلبرگ طوبي متعلق به آقاي سهراب، هچ شد. اما بنيانگذار اصلي پرورش شترمرغ در ايران آقاي نيامنش است که در حال حاضر رئيس اتحاديه و صنف شترمرغ داران مي باشد که از سال 1374 فعاليت خود را آغاز کرده و مجوز گرفته است. در حال حاضر تعداد مزارع شترمرغ در ايران بيش از 100 عدد است که احتمالا حدود 10000 شترمرغ دارند و از هر 3 نژاد گردن قرمز، آبي و سياه هستند. اولين شترمرغ به دنيا آمده در ايران نژاد گردن سياه و جوجه شترمرغ نر بوده است که از آفريقا جنوبي تخمش وارد ايران شده بود (1و5).
5-2-اهميت پرورش شترمرغ در ايران
با توجه به جمعيت رو به تزايد کشور، تامين نياز پروتئيني براي اين جمعيت امري مهم و اساسي به حساب مي آيد. سرانه توليد مواد پروتئيني با منشا دامي براي هر ايراني در سال برابر 13 کيلوگرم و سرانه پروتئين در روز حدود 20 گرم بوده است. در صورتي که بخواهيم کيفيت امنيت غذايي را ارتقاء داده و به وضع مطلوب برسانيم، سرانه پروتئين دامي با حفظ ترکيب توليد فعال بايستي حدود 40% افزايش يابد (5 و 8).
عملکرد و بازدهي زياد پرورش شترمرغ نسبت به ساير دام‏هاي اهلي عبارت است از:
الف- تعداد تخم‏هاي شترمرغ در سال برابر 30 تا 100 عدد مي باشد.
ب- درصد باروري تخم‏هاي شتر مرغ 90-30 درصد است.
ج- ميزان جوجه درآوري در تخم‏هاي نطفه دار 60 تا 90 درصد تخمين زده شده است.
د- بازدهي لاشه شترمرغ کشتاري در سن 14-12 ماهگي 55 درصد تخمين زده مي شود.
ن- بازدهي اقتصادي پوست، چرم و پر شترمرغ زياد است.
6-2- سود آوري زياد پرورش شترمرغ
هم اکنون تقاضاي زيادي در زمينه پرورش شترمرغ در سطح بين المللي وجود دارد و مهمترين عاملي را که مي توان در رابطه با شکل گيري اين تقاضا دخيل دانست قيمت بالاي محصولات شترمرغ در بازارهاي جهاني و بازدهي زياد پرورش اين موجود در مقايسه با ساير حيوانات مي باشد (8).
7-2- اهميت گوشت شترمرغ و ترکيبات آن
مشتريان با تجربه، به گوشت شترمرغ به عنوان يک شاخص سلامت در خوراک شناسي توجه دارند. گوشت شترمرغ ترد بوده و به سهولت از هم جدا مي شود و ليکن اين خاصيت طعم غذا را تغيير نمي دهد. گوشت شترمرغ يکي از کم چرب ترين گوشت‏هاي قرمز موجود مي باشد.
خواص آن عبارتند از:
– کم چرب بودن (فيله يا استيک ،کمتر از 1/1% چربي).
– پايين بودن ميزان کلسترول (حدود 600 ميلي گرم در هر کيلو گرم).
– بالا بودن ميزان پروتئين (بيش از 20%).
– تردي استثنايي.
– واکنش مطلوب نسبت به ادويه جات.
هر 100 گرم گوشت شترمرغ حاوي 5/12 ميلي گرم منيزيوم، 208 ميلي گرم فسفات و 4/315 ميلي گرم پتاسيم مي باشد. در مورد اکثر گوشت ها پايين بودن ميزان چربي با تردي گوشت در تضاد است، در حالي که گوشت شترمرغ از اين لحاظ يک استثناء مي باشد. هر دو نوع فيله و استيک آن بسيار ترد و نرم مي باشد. بيشترين گوشت قابل استفاده از لحاظ تجاري از ران‏هاي شترمرغ بدست مي آيد (5).
8-2- طبقه بندي جانور شناسي
شترمرغ ها به طبقه پرندگان تعلق دارند و يکي از پنج زير راسته پنهان3 محسوب مي شوند. مشخصه اصلي آن عدم قدرت پرواز به علت فقدان کامل ستيغ استخوان سينه4 مي باشد. ويژگي اخير علت نام گذاري فوق شده است زيرا در زبان لاتين به کشتي فاقد لبه زيرين، کلک و يا کله5 اطلاق مي شود.
شترمرغ در زير راسته استروتيوني فرم ها به صورت زير قرار مي گيرد:
خانواده: استروتيونيده6
جنس: استروتيو7
گونه: استروتيو کاملوس8 که زير گونه‏هاي زير را شامل مي شود:
1- استرتيو کاملوس آستراليس9 (شترمرغ آفريقاي جنوبي يا زولو) در آفريقاي جنوبي.
2- استرتيو کاملوس کاملوس10 (شترمرغ مالي يا بربر) در آفريقاي شمالي.
3- استروتيو کاملوس ماسائيکوس11 (شتر مرغ ماسائي) در شرق آفريقا.
4- استروتيو کاملوس موليبدوفانس12 (شترمرغ سومالي) در اتيوپي، کيناي شمالي و سومالي.
5- استروتيو کاملوس سيرياکوس13 (شترمرغ عربي) که از حدود 1970 منقرض شده است.
براي اهداف تجاري اکثرا از اصطلاحاتي مانند گردن آبي14، گردن قرمز15 و گردن سياه استفاده مي شود. زير گونه‏هاي کاملوس و ماسائيکوس به شترمرغ‏هاي گردن قرمز تعلق دارند (3 و 6). اکثر زير گونه‏هاي ماسائيکوس به ايالت متحده آمريکا صادر شده اند و گردن آبي ها زير گونه موليبدوفانس و آستراليس را شامل مي شوند. گردن آبي و قرمز ها نسبت به گردن سياه آفريقايي جثه بزرگ تري دارند. سياه آفريقايي نتيجه تلاقي زير گونه استروتيو کاملوس آفريقايي شمالي و زير گونه استروتيو کامالوس آسترا ليس مي باشند. گردن سياه آفريقايي کوچک تر و داراي بدن فشرده تر و پرهاي با کيفيت استثنايي هستند و به طور کلي بخش اعظم شترمرغ‏هاي اهلي شده دنيا را تشکيل مي دهند (2 و 5).
9-2-تشکيل تخم مرغ
تشکيل تخم مرغ نزديک به 25 ساعت طول مي کشد. مواد خام زرده تخم در کبد سنتز شده و در پلاسماي خون به سمت سلول‏هاي لايه دانه دار حرکت مي کنند که پس از آن، آن ها را به اووسيت مي فرستند. اووسيت آن ها را به شکل زرده کروي و مايع بازسازي مي کند. هيچ سنتز بيوشيميايي زرده تخم در خود اووسيت انجام نمي گيرد.
تخم مرغ از ناحيه قيفي شکل در مدت 15 دقيقه مي گذرد. شالاز در اين ناحيه ساخته مي شود و زرده را در دو انتهاي تخم معلق نگه مي دارد. زرده به سرعت وارد مگنوم که بخشي از اويداکت است، مي شود. جايي که بخش غليظ آلبومين به آن اضافه مي شود. شکل تخم تا حد زيادي به اين قسمت بستگي دارد، گذر از مگنوم طي 3 ساعت انجام مي شود. سفيده در اين ناحيه ترشح مي شود.
عبور از تنگه 75 دقيقه زمان نياز دارد. غشاهاي داخلي و خارجي در اين ناحيه شکل مي گيرند. قبل از تشکيل اين غشاها مقدار کمي پروتئين به سفيده تخم افزوده مي شود.
تخم مرغ نزديک 20 ساعت رحم را اشغال مي کند. ازدياد حجمي در اينجا روي مي دهد که افزوده شدن محلول‏هاي آبي به تخم است (4).
تصوير 2- 1: روند تشکيل تخم
10-2-ساختار تخم در پرندگان:
تخم دربر دارنده يک ديسک زاينده، غشاهاي پيرامون زرده، سفيده و يک پوسته است.
تصوير 2- 2: ساختار تخم درپرندگان
ديسک زاينده: ديسک زاينده (در صورت باروري، بلاستودرم و در صورت ستروني، بلاستوديسک)، ديسک کوچک سيتوپلاسمي است که باقيمانده هسته را دربر مي گيرد. اين ديسک بر سطح زرده تخم تازه، مانند نقطه دايره شکل سفيد ناشفاف قابل مشاهده است که در ماکيان اهلي 3 تا 4 ميلي متر قطر دارد.
زرده تخم: زرده ماده غليظ چسبناکي است که در حدود 50 درصد آن مواد جامد است و 99 درصد آن را پروتئين ها تشکيل مي دهند. همانند خزندگان، زرده منبع اصلي غذاي رويان را تشکيل مي دهد. دو نوع زرده سفيد و زرد وجود دارد، در زرده سفيد يا لاتبرا (Latebra) نزديک به ? پروتئين و ? چربي وجود دارد. اين زرده از يک قسمت توده اي کوچک کروي، به نام مرکز لاتبرا به وجود آمده است که با يک ستون باريک به نام گردن لاتبرا به يک ديسک مخروطي (ديسک لاتبرا) در زير ديسک زاينده متصل شده است. زرده زرد رنگ که در حدود ? چربي و ? پروتئين است، اغلب در ماکيان اهلي در درون لايه‏هاي متناوب سفيد و زرد شکل مي گيرد.
غشاهاي زرده: اين غشاها سدي بين زرده و سفيده با مقاومت مکانيکي زياد را تشکيل مي دهند، اما در مقابل آب و نمک ها تراوا است. ميکروسکوپ الکتروني غشاهايي با چهار لايه را نشان مي دهد.
سفيده تخم مرغ: سفيده غليظ تخم به مقدار نسبتا زياد از اووموسين و احتمالا مقداري الياف موسيني را دربرمي گيرد. سفيده رقيق آبکي تر و داراي اووموسين کمتر است و تقريبا هيچ الياف موسيني را دربر نمي گيرد. لايه شالازي يک لايه نازک از سفيده غليظ است که غشاهاي زرده را دربر مي گيرد (4).
شالاز دو ساختار طناب شکل است که زرده را در وسط تخم نگه مي دارد و در شيپور شروع به تشکيل مي کند. شالاز همچنين مثل يک محور عمل مي کند که زرده مي تواند بچرخد و ديسک زايا را در تمام زمان ها در سمت بالا نگه مي دارد (17). دو لايه شالاز از الياف ظريف اووموسين تشکيل شده است. شالاز در انتهاي باريک خود دو رشته اي است، در حالي که در انتهاي ضخيم يک رشته اي است. سفيده سه لايه دارد، لايه داخلي و خارجي سفيده رقيق و لايه مياني سفيده غليظ است (4).
پوسته: پوسته متشکل از غشاهاي پوسته اي، پوسته آهکي و کوتيکول است. غشاهاي بيروني و دروني پوسته هر کدام ترکيبي از چندين لايه اليافي هستند. در سر پهن تخم، غشا پوسته بيروني و دروني پس از تخم گذاري که تخم فورا سرد شده، از يکديگر جدا مي شوند و اتاقک هوايي را تشکيل مي دهند. سر جنين نزديک به زير اين فضا که در خزندگان وجود ندارد قرار مي گيرد. غشا بيروني پوسته به شدت به پوسته آهکي مي چسبد. بخش عمده پوسته را پوسته آهکي تشکيل مي دهد. ضخامت پوسته شديدا در ميان گونه‏هاي مختلف پرندگان تغيير مي کند که اين ضخامت در شترمرغ تقريبا به 2 ميلي متر مي رسد. پوسته آهکي يک ماتريکس آلي از الياف نازک و يک عنصر غيرآلي جامد بسيار بزرگ (98 درصد کل) را دربر مي گيرد که عمدتا کلسيت (فرم کريستالين کربنات کلسيم) است (4).
در بيشتر گونه‏هاي پرندگان هزاران منافذ ريز بر روي سطح پوسته باز مي شوند و بين کريستال ها تا غشاهاي پوسته امتداد مي يابند. در ماکيان اهلي منافذ غالبا در سر پهن تخم نزديک سلول هوايي جمع مي شوند، بدين ترتيب نزديک سر جوجه قرار دارند. منافذ به وسيله کوتيکول پوشيده مي شوند.
کوتيکول لايه ممتدي است که روي پوسته آهکي و منافذ را مي پوشاند. دافع آب است و هدرروي آب درون تخم را کاهش مي دهد و به عنوان سدي در برابر باکتري ها عمل مي کند.
11-2-مراحل رشد جنيني درپرندگان:
تخم مرغ در دستگاه تناسلي مرغ بالغ که از تخمدان و اويداکت تشکيل شده، شکل مي گيرد. برخي پرندگان ماده دو تخمدان فعال دارند، اما اغلب ماکيان از جمله شترمرغ يک تخمدان و يک اويداکت فعال دارند.
در مراحل اوليه رشد جنيني هر پرنده ماده دو تخمدان دارد اما فقط تخمدان سمت چپ رشد مي کند و به صورت يک ارگان فعال در مي آيد. در برخي پرندگان مثل شاهين، تخمدان و اويداکت راست شکل مي گيرد.
تخمدان بالغ شبيه خوشه انگور است که ممکن است تا 4000 تا تخمک کوچک که به سلول‏هاي پر زرده تبديل مي شود، داشته باشد. هر تخمک به وسيله يک کيسه فوليکولي که شبکه ظريفي از عروق خوني دارد به تخمدان متصل شده است (17).
بعداز اينکه تخمک در قسمت شيپور اينفانديبولوم گرفته شد، لقاح تقريبا بلافاصله در صورت وجود اسپرم انجام مي شود. سلول‏هاي اسپرم که توسط نر وارد اويداکت شده در کيسه ذخيره اسپرم در ناحيه اينفانديبولوم نگه داري مي شود. وقتي تخمک از اين ناحيه عبور مي کند اسپرم ها آزاد شده و باعث لقاح آن مي گردند. يک اسپرماتوزوئيد حتما بايد غشاء نازک زرده اي را پاره کند و به سلول ماده اتصال پيدا کند تا لقاح کامل شود. وقتي سلول زيگوت شکل گرفت غشاء زرده اي ضخيم مي شود (17).
تقسيم سلولي تقريبا بلافاصله پس از لقاح شروع مي شود. اين تقسيم در صورتي که تخم مرغ در دماي بالاتر از 19 درجه سانتي گراد نگهداري شود ادامه پيدا مي کند و در غير اين صورت متوقف مي شود. اولين تقسيم سلولي تخم مرغ تقريبا در زماني که تخم وارد تنگه مي شود شروع مي گردد. تقسيمات سلولي بعدي تقريبا هر 20 دقيقه يکبار انجام مي شود. درنتيجه در زمان تخم گذاري هزاران سلول که مجموعا روياني به نام گاسترولا را بوجود آورده اند، شکل گرفته اند (17). در زمان تخم گذاري دماي تخم پايين است و تکامل جنين معمولا متوقف مي شود تا زمانيکه شرايط محيطي مناسب براي انکوباسيون فراهم شود. در صورت فراهم شدن شرايط رشد جنيني دوباره آغاز مي گردد.
تصوير 2- 3: مراحل تقسيم سلولي در جنين مرغ
بعد از شروع انکوباسيون يک لايه ضخيم شده سلولي نوک تيز سريعا در سمت پسين يا دم انتهايي جنين قابل مشاهده است. اين ناحيه خط اوليه است و محور طولي جنين را بوجود مي آورد.
قبل از اينکه اولين روز انکوباسيون به پايان برسد در جنين جوجه مرغ ارگان‏هاي زيادي شکل گرفته است. سر جنين قابل تشخيص است، پيش ساز قسمت پيشين لوله گوارش شکل گرفته و جزاير خوني ظاهر شده که بعدا قرار است دستگاه گردش خون را بوجود آورند. چين عصبي شکل گرفته که قرار است در آينده لوله عصبي را بوجود آورد و شکل گيري چشم ها آغاز شده است (17).
در روز دوم انکوباسيون تخم مرغ جزاير خوني شروع به ارتباط پيدا کردن با يکديگر مي کنند و يک شبکه خوني اوليه را بوجود مي آورند. اين اتفاق در حالي است که قلب در جاي ديگري درحال شکل گيري است.
در ساعت 44 انکوباسيون تخم مرغ قلب و شبکه اوليه خوني به هم وصل مي شوند و قلب شروع به ضربان مي کند. در اين زمان دو دستگاه گردش خون مستقل شکل گرفته است. يک دستگاه جنيني براي جنين و يک دستگاه زرده اي در اطراف کيسه زرده وجود دارد که داخل تخم و خارج بدن جنين تکامل پيدا کرده است.
در مراحل بعدي جنيني دو دستگاه گردش خون خارج جنيني بوجود مي آيد. يک دستگاه سيستم زرده اي است که موادغذايي را از زرده به جنين منتقل کرده و قبل از روز چهارم مسئول اکسيژنه کردن خون است. دستگاه ديگر از عروق آلانتوئيس درست شده که کار آن در ارتباط با تنفس و ذخيره کردن مواد دفعي در آلانتوئيس است. از روز چهارم به بعد وظيفه اکسيژنه کردن خون جنين مرغ با اين سيستم است.
وقتي جنين از تخم خارج مي شود هر دو اين سيستم ها عمل خود را از دست مي دهند (17). در روز دوم انکوباسيون تخم مرغ شيار عصبي شکل مي گيرد و قسمت سري اين شيار شروع به شکل دهي قسمت‏هاي مختلف مغز مي کند. جنين در اين روز آن قدر بزرگ شده است که کماني شکل شدن آن ديده مي شود. گوش ها آرام آرام شروع به شکل گرفتن کرده اند و عدسي در چشم در حال شکل گيري است.
در پايان روز سوم انکوباسيون تخم مرغ نوک شروع به شکل گيري مي کند و اندام حرکتي (بال ها و دو پا) بيرون زده اند. سه کمان حلقي در هر طرف سر و گردن قابل مشاهده است. اين ساختارها براي شکل گيري دستگاه سرخرگي که از قلب به جلو بيرون مي زنند، لازم اند. اين کمان ها شيپوراستاش، صورت، فک ها و بعضي از غدد را بوجود مي آورند.
در اين روز آمنيوني که پر از مايع است در اطراف جنين ديده مي شود که وظيفه محافظت از آن را بعهده دارد. همچنين دم و کيسه آلانتوئيس ديده مي شوند. کيسه آلانتوئيس يک ارگان تنفسي و دفعي است که وظيفه انتقال مواد غذايي از سفيده و کلسيوم از پوست به جنين را بر عهده دارد (17).
پيچ خوردگي و خميدگي که از قبل شروع شده در طول روز چهارم در جنين مرغ بيشتر اتفاق مي افتد. بدن رويان ?90 مي چرخد به شکلي که سمت چپ آن بر روي زرده قرار مي گيرد. سر و دم در اثر اين چرخش در نزديکي هم قرار مي گيرند. در نتيجه جنين به شکل يک حرف C در مي آيد.
دهان، زبان و سوراخ‏هاي بيني به عنوان قسمتي از دستگاه‏هاي گوارش و تنفس شکل گرفته است. قلب به رشد خود ادامه مي دهد به حدي که ديگر بدن جنين مرغ قادر به جاي دادن قلب درون خود نمي باشد و قلب از بدن جنين بيرون زده است. اگر تخم با دقت باز شود و جنين زنده بماند ضربان قلب در اين روز در جنين مرغ ديده مي شود.
ساير ارگان‏هاي داخلي در حال شکل گيري و تکامل هستند. در پايان روز چهارم انکوباسيون تخم مرغ تمام ارگان‏هايي که براي زنده ماندن جنين بعد از هچ نياز دارد رشد پيدا کرده و از اغلب قسمت‏هاي جنين قابل تشخيص است. در اين مرحله جنين پرنده از جنين پستاندار قابل تفکيک نيست زيرا شکل مشابه هم دارند (17).
جنين خيلي سريع به رشد و تکامل خود ادامه مي دهد. در روز هفتم انکوباسيون تخم مرغ انگشت ها در اندام حرکتي ظاهر شده اند. بدن به اندازه اي بزرگ شده که مي تواند قلب را در خود جاي دهد و قلب کاملا در قفسه سينه جاي گرفته است. در اين مرحله جنين به شکل پرنده است.
بعد از روز دهم انکوباسيون تخم مرغ پرها و تنه‏هاي پرها در جنين قابل مشاهده است. نوک ضخيم شده و در روز چهارده انکوباسيون تخم مرغ پنجه ها در حال شکل گيري اند و جنين آهسته براي هچ جابه جا مي شود. در روز شانزدهم انکوباسيون تخم مرغ، آلبومن تقريبا تمام شده است. درنتيجه زرده تنها منبع تغذيه جنين مي باشد.
بعد از روز بيست انکوباسيون تخم مرغ، جنين در وضعيت هچ قرار گرفته و نوک شروع به سوراخ کردن کيسه اتاقک هوا مي کند. در همين روز تنفس ريوي شروع مي شود. در اين زمان کيسه زرده کاملا در حفره بدن قرار گرفته و جنين آماده هچ است.
موقعيت طبيعي هچ جوجه مرغ بدين صورت است که سر در سمت بزرگ تخم و زير بال راست قرار گرفته و پاها به سمت سر کشيده شده اند. اگر سر در سمت کوچک تخم قرار بگيرد شانس زنده بودن جوجه به نصف کاهش مي يابد که اين حالت يک موقعيت بد براي هچ است.
تصوير 2- 4: تغييرات جنيني در جنين مرغ
12-2-شکل گيري ساختارهاي خارج جنيني:
هم زمان با عمل تاخوردگي بدني يک جفت تاخوردگي شامل سوماتوپلور خارج روياني شروع به بالا رفتن مي کند. اين تاخوردگي‏هاي کوريوآمنيوتيک که بدوا در قسمت قدامي سر تشکيل شده، به طور پيشرونده اي در سطح خلفي تر طرفين رويان بالا مي آيد (7). سپس وقايع مشابهي در انتهاي دمي رويان رخ مي دهد. تاخوردگي‏هاي کوريوآمنيوتيک به طرف پشتي توسعه يافته و در بالاي خط مياني پشتي رويان به هم رسيده و متصل مي شوند (7). لايه خارجي تر سوماتوپلور کوريون و لايه داخلي تر آمنيون مي باشد.
حفره بين رويان و آمنيون، حفره آمنيوتيک ناميده مي شود که به وسيله مايع آمنيوتيک پر مي شود. اين مايع از ترشحات اکتودرم آمنيوتيک و سپس از مايعات کليه‏هاي جنين و ترشحات غدد دهاني و مجاري تنفسي ناشي مي شود. مايع آمنيوتيک جهت شناور ساختن و محافظت رويان و ايجاد محيطي که در آن رويان بتواند بدن و دست و پا را حرکت دهد بکار مي رود (7).
تصوير 2- 5: تصوير شماتيک تخم مرغ جنين دار
کوريون به سرعت توسعه يافته و در جنين مرغ تا روز 7 الي 8 انکوباسيون کاملا با غشاء داخلي پوسته مجاور شده و به اتفاق غشاء داخلي پوسته آلانتوئيس تشکيل مي شود. کوريون واسطه تبادل گازي و آبي مي باشد.
آلانتوئيس به عنوان ته کيسه پسين روده رويان ظاهر مي شود. تا 10 روزگي انکوباسيون جنين مرغ آلانتوئيس حفره بين آمنيون و کوريون را پر مي سازد.
حفره آلانتوئيک براي جمع آوري مواد زائد ترشحي ادرار، که بيشتر آن در پرندگان به صورت اسيد اوريک ته نشين مي شود، به کار مي رود (7).
13-2-معرفي تکنيک‏هاي بررسي جنين
1-13-2رنگ آميزي جنين:
هدف اصلي اين روش مشخص کردن جنين ها در گروه‏هاي مختلف و مشاهده حرکات آنها پس از ترک Nest است. در مطالعات مديريتي حيات وحش، که در آنها مشاهده جنين اردک ها دشوار است اين روش با رنگ آميزي جنين با رنگ روشن کار را آسان مي کند (11).
2-13-2-نمايش جنين‏هاي زنده:
با باز کردن تخم انکوبه شده مي توان رشد و تکوين جنين را به صورت روزانه و منظم و با جزئيات زياد مشاهده کرد. اين روشي جالب است که در آن تکوين جنين به دقت مطالعه مي شود. بعد از ياد گرفتن باز کردن تخم‏هاي انکوبه شده مي توانيد به اشخاص ديگر روند رشد



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید