مقدمه :
در زير اين آسمان كبود و درجاي جاي اين دنياي بي دروپيكر و در هر كجا، خانواده‌اي را مي‌توان يافت كه در آرزوي داشتن فرزندي خوب و شايسته است. تمامي‌پدرها و مادرها در تلاش هستند تا فرزندان خود را با شايستگي تربيت كنند. متأسفانه چون خانواده‌هايي كه در راه اين آرزو به بيراهه مي‌روند و در مي يابند كه چه بايد بكنند و هيچ كس را نمي يابند تا دست آنها را در راه پرپيچ و خم بگيرد و آنها را سالم به مقصود برساند. فرزندان ما به هر گونه كه هستند، دست پخت ما و محيط ماه هستند. خوبي آنان از آن ما است و بدي آنان حاصل بد تربيت كردن آنها. شناخت دنياي كودك، شناخت خود كودك است. و شناخت كودك، راهبردي او به سوي سعادت و پيروزي.
دنياي وجودي كودك، دنياي پر رمزوراز است كه براي شناخت اين دنيا بايد مجهز به اطلاعاتي در زمينة روان شناسي كودك شد.
با توجه به كمبود متخصص و فقر آگاهيهاي عمومي‌در اين زمينه و نيز وجود تعداد قابل توجهي از كودكاني كه اختلالات رفتاري دارند، باعث شده كه دنبال تحقيق حاضر كه علل اجتماعي و تربيتي دروغگويي در كودكان دبستاني و راههاي درمان آن است، برويم تا شايد بتوانيم با آشنا كردن مربيان و والدين به علل و درمان دروغگويي، كودكان را به مسير سالم زندگي هدايت كنيم و بدين طريق قدمي هر چند اندك در جهت فراهم‌سازي محيطي سالم از نظر رواني برداريم.
فصل اول
مقدمه تحقيق

موضوع تحقيق :
” بررسي علل اجتماعي و تربيتي دروغگويي در كودكان دبستاني و راههاي درمان آن”

خلاصه تحقيق
دروغگويي عادت زشتي است كه وقتي در يك جامعه يا در يك فرد پيدا شود، ميزان استفاده از نيروهاي جامعه را كاهش مي‌دهد، اعتماد سلب مي‌گردد و در نتيجه نظم و روال امور ضعيف مي‌شود. و چون اين عادت زشت از كودكي در كودك شكل مي‌گيرد بايد جلوي بروز اين پديده را از كودكي گرفت و به درمان آنها اقدام كرد.
اين موضوع در 5 فصل انجام شده است. در فصل اول در بارة ضرورت و اهميت تحقيق و هدف كلي آن و روش آماري و وسيلة تحقيق و محدوديت تحقيق و تعريف واژه‌ها و وظيفه‌هاي تحقيق صحبت شده است كه فرضيه‌ها عبارتند از :
1- آموزشهاي نادرست خانواده و الگوهاي ناصحيح ارائه شده توسط والدين، باعث دروغگويي در كودكان مي‌شود.
2- انتظارات معقول والدين و اطرافيان كودك، باعث كاهش دروغگويي آنان مي‌شود.
3- دروغگويي بيشتر كودكان از احساس كمبود و نيازهايشان سرچشمه مي‌گيرد.
و در فصل دوم در مطالعات گسترده در بارة دروغگويي، علل و درمان آن صحبت شده همچنين به عوامل تربيتي و اجتماعي آن پرداخته شده و در بارة هر يك مفصلاٌ توضيح داده شده است. و در آخر فصل دوم در باره پيشنه تحقيق كه از دو تحقيق مشابه تحقيق خود استفاده شده است. صحبت شده است و آن دو تحقيق نقد و بررسي گرديده است.
در فصل سوم تحقيق، روش جمع آوري اطلاعات از كتابها و مجلات و مقالات و پژوهش نامه‌هاي پراكنده مربوط به موضوع گردآوري شده است و همچنين شيوة گزينش جمعيت آماري كه تعداد 60 نفر از معلمان آموزشي ابتدائي مشهد هستند و از بين مدارس ابتدائي مشهد بطور تصادفي انتخاب شده‌اند. و همچنين متغيرها و تعاريف عملي آنها و يك متن پرسشنامه نوشته شده است.
در فصل چهارم روش آماري و تجزيه و تحليل داده‌ها است. از روش آماري پيمايشي استفاده شده است و در بارة هر سئوال پرسشنامه يك جدول و نمودار ترسيم شده و در آخر هم براي هر فرضيه يك جدول و نمونه آورده شده است و در زير هر نمودار توصيفي بيان شده است.
در فصل پنجم نتيجه گيري از داده‌ها و تجزيه و تحليل آنها شده و در كل نتيجه گرفته مي‌شود كه تمام عوامل ذكر شده در دروغگويي كودكان مؤثر بوده، مخصوصاٌ عوامل خانوادگي و كمبودها كه اين پديده راتشديد مي‌كند و بعد محدوديتهاي اجراي تحقيق كه همان عدم دسترسي به تحقيقات مشابه بوده و چند كاربرد و توصيه به اولياء و دست اندركاران تعليم و تربيت و در آخر هم فهرست منابع و مأخذ آورده شده است.
اهميت و ضرورت تحقق :
درغگويي عادت زشتي است كه وقتي در يك جامعه يا در يك فرد پيدا شود، ميزان استفاده از نيروهاي جامعه را كاهش مي‌دهد. يعني وقتي يك عده دروغگو پيدا شوند، اعتماد سلب مي‌گردد و در نتيجه نظم و روال امور ضعيف مي‌شود و بخش زيادي از نيروها بايد براي جلب اعتماد به مصرف برسد.
اگر در معاملات بازار، دروغ رايج شد، بايد نيروي زيادي صرف از بين بردن آفات دروغ گردد. يعني براي خريد يك كالاي مختصر كه مجموع وقتي كه به طور طبيعي احتياج دارد 10 دقيقه است، ‌ممكن است دو ساعت وقت و نيرو صرف شود تا تحقيق زيادي براي به دست آوردن قيمت واقعي جنس صورت گيرد، تا عليرغم خيانت و دروغي كه در محيط وجود دارد، بتوان قيمت واقعي آن را به دست آورد. بنابراين با به وجود آمدن آفت دروغ، جلوي رشد نيروها گرفته مي‌شود، ‌يعني مقدار بازده و پيشرفت كار كاهش مي‌يابد و جلوگيري از رشد و تربيت خواهد بود و نيز هر فساد و گناهي كه در جامعه پيدا شود، ‌آفت و بلاي رشد و تربيت آن جامعه است. پس بايد جلوي دروغگوئي را از كودكي در آنها گرفت و آنها را درمان كرد، تا بتوانيم شاهد شكوفائي جامعه آيندة خود باشيم.
اهداف ‌تحقيق :
با توجه به اينكه كوشش متخصصان آموزشي و پرورشي برآنست كه راههايي بيابند تا قدرت يادگيري و خلاقيت كودكان را افزايش دهند هدف كلي و عمدة اين تحقيق اينست كه :
علل بروز دروغگويي كودكان از دو بعد تربيتي و اجتماعي شناسايي شود و همچنين راههاي درمان آن، تا كودكان بتوانند با واقعيتها آشنا شده و به جاي ترس و پناه بردن به دروغگويي و فكر خود را صرف دروغگويي و دروغ پردازي كردن، آن را صرف يادگيري و خلاقيت نمايند و جامعه را از فساد و تباهي نجات دهند و بسوي پيشرفت سوق دهند. مخصوصاٌ كه در دين اسلام دروغ گناهي بزرگ كبيره شناخته شده است و تأكيد شديد بر پرهيز از آنست.
فرضيه‌هاي تحقيق :‌
1- آموزشهاي نادرست خانواده و الگوهاي ناصحيح ارائه شده توسط والدين باعث دروغگوئي در كوكان مي‌شود.
2- انتقادات معقول والدين و اطرافيان از كودك، باعث كاهش دروغگويي آنان مي‌شود.
3- دروغگويي بيشتر كودكان از احساس كمبود و نيازهايشان سرچشمه مي‌گيرد.
محدوديت تحقيق :
1- عدم دسترسي و در اختيار نداشتن تحقيقي كاملاٌ مشابه تحقيق انجام شده
2- عدم دسترسي به كتب و منابعي كه كلاٌ در باره دروغ گويي نوشته شده باشد و دسترسي به اين منابع از مقالاتي پراكنده در كتب مختلف گردآوري شده است.
تعريف اصطلاحات و تعارف عملياتي متغيرها :
استهزاء : بر كسي خنديدن، كسي را دست انداختن و سربه سر گذاشتن و ريشخند كردن مسخره كردن.
اضطراب ( Anxiety ) :جنبيدن، لرزيدن، ‌تپيدن، پريشانحال شدن، يكديگر را با چيزي زدن، بهم واكوفتن، آشفتگي، بي تابي، بي آرامي.
اعتبار : عبرت گرفتن، پند گرفتن، چيزي را نيك انگاشتن و شگفتي كردن چيزي يا كسي را به ديگري قياس كردن و نيز به معني اعتماد و راستي و درستي و‌آبرو و قدر و منزلت است.
انيگزه : سبب، باعث، علت، آنچه كه كسي را به كاري برانگيزاند.
اهانت :‌ خوار كردن، ‌سبك داشتن، ‌سبك شمردن، پست كردن.
تحريك :‌ حركت دادن – جنبش دادن، ‌جنباندن – بحركت درآوردن، برانگيختن، وادار كردن.
تخيل : خيال درآوردن – به كار انداختن – خيال پنداشتن و گمان كردن، تكبر كردن، پند و گمان
تصنع :‌ خودآرايي كردن – به تكليف خود را بحالتي وانمود كردن – ظاهرسازي كردن.
تعديل : راست كردن – برابر كردن – هموزن كردن – دو چيز را با هم مساوي كردن.
تفهيم : فهماندن – حالي كردن.
تنبيه : بيدار كردن، هوشيار ساختن، آگاه كردن كسي برامري.
ترس : بيم، ‌خوف، ترسيدن.
تهديد : ترساندن، بيم دادن، ‌بيم عقوبت دادن.
تمرد : سرپيچي كردن – گردنكشي كردن – نافرماني كردن.
تحريف : كج كردن – گردانيدن، تغيير و تبديل دادن و گردانيدن كدام كسي از وضع و طرز و حالت اصلي خود بعضي حروف كلمه را عرض كردن و تغيير دادن معني آن.
حقارت : كوچك شدن، پست شدن، ‌خوار شدن، ‌كوچكي، پستي، خواري.
خطر :‌ نزديك به هلاك، يا آنچه ماية تلف شدن كسي يا چيزي باشد و بمعني شرف و بزرگي و بلندي قدر مقام.
درك : در رسيدن، رسيدن به چيزي، رسيدن به حاجت، دريافتن، پي بردن،
سرزنش : سركوفت، طعنه، ملامت، نكوهش.
قبح‌ : زشت شدن، ‌زشتي، ضد حسن.
گزافه : بسيار بيحساب، بيحد، ‌بيهوده، عبث، سخن بيهوده،
لاف :‌ گفتار بيهوده و گزاف، دعواي زياده از حد، ‌خودستايي،
وحشت : تنهايي، خلوت، اندوه و ترسي و دلتنگي از تنهايي.

فصل دوم
بررسي پيشينه تحقيق

مقدمه
از حكيمي‌پرسيدند : تربيت از چه سالي آغاز مي‌شود ؟ پاسخ داد : بيست سال قبل از تولد و اگر اين مدت كافي نباشد بايد برآن افزود.
آري ! واقع امر اين است كه فرايند تربيت به معناي اخص آن سالهاي قبل از تولد فرزند آغاز مي‌شود. هر كودكي كه پاي به عرصه وجود مي‌گذارد و چشم به تماشاي جهان هستي مي‌گشايد، تبريك خالق كمال آفرين بدرقة راهش مي‌شود. اين كودك خود بالقوه پدر است و مادر. پس برنامه‌هاي جامع تربيتي او مي‌بايست متضمن انديشه‌هاي پدرپروري و مادرپروري نيز باشند، به ديگر سخن كودكان و نوجوانان امروز، پدران و مادران فردا مي‌باشند. 1
يكي از صفات پسنديده كه هماهنگ با سرشت با آدميان است. راستگويي است.
هرانساني بالقوه مايل است راست بگويد و همچنين سخناني را كه از ديگران مي‌شنود راست تلقي كند. دروغ گفتن انحراف از صراط مستقيم و فطرت و خلقت است و بدون ترديد مخالف وجدان اخلاقي بوده و در نظر كلية ملل و اقوام جهان ودر تعاليم قاطبة پيامبران الهي عملي ناپسند و مزموم است. بدبختانه اين مرض خطرناك از دوران كودكي بچه‌هاي كوچك به اين ناخوشي خانمان برانداز دچار مي‌شوند و به دروغگويي عادت مي‌كنند و گاهي چنان به اين خوي ناپسند انس مي‌گيرند كه از دروغ گفتن لذت برده و از اينكه ديگران را به گفته‌هاي نادرست و غير واقعي خود جذب كنند، مسرور مي‌شوند، پدران و مادران و مربيان ارجمند بايد بدانند كه اگر از دوران كودكي جلوي اين ناخوشي خطرناك گرفته نشود، ممكن است فرد تا پايان عمر به آن مبتلا باشد.
بدبختانه بعضي از خانواده‌ها اين ناراحتي را كوچك و ناچيز تلقي كرده و اساساٌ در فكر پيشگيري يا درمان آن نيستند. اگر فرزند آنها شب تب كرده يا عطسه بي موقعي بكند سخت ناراحت مي‌شوند و فوراٌ براي درمان او اقدام مي‌كنند ولي از دروغ گفتن فرزند خويش تأثري ندارند. خانواده‌هاي ديگري هستند كه كم و بيش به اهميت و خطر دروغگويي واقف اند و از اينكه فرزندشان دروغ مي‌گويد ناراحت مي‌شوند ولي راه جلوگيري و درمان آن را نمي‌دانند. 2
بسيار طبيعي است كه كودك 2 ساله، ‌درك صحيحي از اهميت راستي و و درستي نداشته باشد. لكن همين كودك تا سن 10 سالگي بايد تفاوت بين راستي و درستي را درك كند.
براي كودك 5 يا 6 ساله طبيعي است كه در افكار رويارويي و تخيلي غوطه ور شود و داستانهاي بلند و طولاني تعريف كند. اما در واقع قصد فريب كسي را ندارد. بنابراين هيچ جاي سرزنش و يا تنبيه وجود نخواهد داشت. والدين زماني كه آگاهانه در مورد مطلبي اغراق آميز حرف مي زنند، دروغ هم مي‌گويند با اين هدف كه مستمعين را تحت تأثير قرار دهند البته بدون اينكه قصد فريب آنان را دانسته باشند اما احتمالاٌ اغراقهاي آنان را سخاوتمندانه تفسير و تعبير نمي‌كند.
الگوهاي ارائه شده توسط والدين بسيار اهميت دارد. اگر آنها براي فريب دادن دروغ بگويند ( براي مثال هنگامي‌كه مادر از ديگران مي خواهد تا در پاسخ كسي كه براي ملاقاتش مراجعه كرده بگويند در منزل نيست ) غير منطقي است از كودك انتظار راستگويي و درستكاري داشته باشيم، دروغ ممكن است درارتباط با نا امني باشد. مثلاٌ‌براي مسائلي چون تمايل به جلب توجه و تحسين ديگران. كسب اعتبار و پرستيژ به دست آوردن تعدادي دوست و يا فرار او از وضعيتي نامطلوب هنگامي‌كه كودكي براي به زحمت انداختن دوستش دروغ مي‌گويد، ضروري است كوشش به عمل آيد تا دليل اين رفتار را كشف گردد. 3
بسياري از كودكان مخصوصاٌ در سنين معيني مطالبي مي‌گويند كه از نظر ما خلاف حقيقت و يا دروغ مي آيند و بي شك چنين امري ما را خشمگين مي‌سازند. آنچنان كه گاهي وادار مي‌شويم آنها را تنبيه كنيم و يا در موارد ديگري گفته هاي طفل اگر چه راست و درست باشد مورد توجه ما قرار گيرند.
مي‌دانيم كه دروغ براي كودك نيز زيان بخش است، اگر بدان عادت كند تدريجاٌ شخصيت او متزلزل شده و اعتبار خود را از دست خواهد داد. او نيازمند اين امر است كه جلب اعتماد اولياء و مربيان خود را بنمايد تا بتواند رشد كند. به هنگامي‌كه بزرگترها چنين اعتمادي بدو نداشته باشند او رشد نخواهند كرد. بعدها اگر مواقعي دردي او را رنج دهد و بخواهد آن را علني نمايد، بدان موفق نخواهد شد.
كودك درغگو كم كم اظهار نظر صريح خود را از دست خواهد داد، بخصوص كه در بارة حرفهاي خود ايمان نخواهد داشت و آن قاطعيت و صراحتي كه براي ادامة كار و زندگي او لازم است از ميان خواهد رفت.
دروغگويي نوعي ناسازگاري و نابهنجاري است و بايد اصلاح شود. در طريق اصلاح و بازسازي كودك گام اول شناخت علل است. بايد ديد كودك چرا دروغ مي‌گويد 4
آيا تا به حال درزندگي به كسي دروغ گفته ايد ؟ چرا ؟ به چه خاطر ؟ بعد از دروغ گفتن چه احساسي به شما دست داده است ؟ آيا مي‌دانيد ريشة دروغگويي در چيست ؟ آيا مي‌دانيد چرا شما و ديگران گاهي از اوقات مبادرت به دروغ گفتن مي‌كنند ؟
براي دست يابي به جواب اين سئوالات شايد خواندن و مطالعة اين تحقيق و مقالة كمكي به شما باشد.
دروغگويي مخصوص طبقة خاصي نيست و به جنس خاصي نيز محدود نمي‌شود، بزرگ و كوچك ممكن است دروغ بگويند و گاهي از اوقات از دروغگويي خود نيز لذت ببرند. دروغگويي بيماري خانمان برانداز است كه ايگر به فكر مداوايش نيفتيم هم فرد بيمار را به نيستي مي‌كشاند و هم اطرافيان فرد مبتلا به نابودي سوق مي‌دهد. دروغگويي گناهي بزرگ است و در بيشتر مواقع اين گناه ريشة بسياري از گناهان ديگر نيز خواهد بود.
دروغگو دست به انجام هر كاري مي زند و در مقابل با پستي و وقاحت انجام اعمال خود را تكذيب مي‌كند. دروغگويي دژي است كه دروغگو آن را پناه خود مي‌داند. كسي كه در زندگي خود به دروغگويي عادت كرده باشد، هيچ گاه از انجام هيچ عملي خود را معاف نمي‌داند و با بي پروائي مبادرت به انجام كارهاي زشت و ناپسند مي‌كند، زيرا با دروغگويي مي‌تواند خود را از عواقب انجام كارهاي زشت مصون نگه دارد.
يكي از بزرگترين وظايف پدران و مادران و مربيان جامعه در تربيت نونهالان، پرورش خصلت راستگويي است. راستگويي نجات از هر نوع گمراهي و ضلالت است.
براي جلوگيري از دروغگويي بايد ابتدا علت اقدام به آن را جستجو كرد. علت را شناخت و بعد سعي در برطرف كردن علت داشت.
علت دروغگويي را مي‌توان در اين گروه علل جستجو كرد : ترس، ‌ضعف، عجز، احساس حقارت و. .. كسي كه قادر به پرداخت بدهي خود نيست در خانه بست مي‌نشيند و به فرزندش مي‌گويد به طلبكار بگويد كه پدر در خانه نيست. كارمندي كه بدون علت ترك خدمت كرده از ترس بازخواست مقامات مافوق به دروغ گرفتاريهاي واهي را مطرح مي‌كنند. كودكي كه از كتك خوردن مي‌ترسد، شكستن شيشة پنجره را به گردن ديگري مي اندازد، اگر بخواهيم ريشة تمام دروغهاي ياد شده را پيدا كنيم به يك سر منشأ مي‌رسيم و آن ترس و عقده حقارت و تربيت نادرست است. افرادي كه بيشتر دروغ مي‌گويند بيشتر در خود احساس ضعف و حقارت مي‌كنند. اگر بخواهيم جامعه‌اي سالم و افرادي راستگو داشته باشيم بايد صفت نيكوي راستگويي را از كودكي به فرزندان بياموزيم 5.
الگوهاي معيني كه براي برقراري ارتباط با كودكان بكار مي‌رود تقريباٌ هميشه متناقض هستند. يعني بر عكس هدف و منظور ما نتيجه مي‌دهند، ‌اين الگوها نه تنها ما را در دستيابي به اهداف دراز مدتمان ياري نمي‌كنند، بلكه غالباٌ خرابكاري هم در خانه به وجود مي آورند. الگوهاي متناقض در تربيت كودك شامل اين موارد مي‌شود. تهديدها، رشوه ها، وعده‌هاي نيش دار و طعنه آميز، موعظه و سخنراني در بارة دروغگويي دزدي و آموزش ادب، بي ادبي و بي احترامي. 6
وقتي كودكان دروغ مي‌گويند والدين از ظلم برافروخته مي‌شوند، بخصوص وقتي كه دروغ آشكار است ودروغگويي تجربه. شنيدن پافشاري كودكي در اين كه به رنگ است نزده است يا شكلات را نخورده است وقتي كه صورت و پيراهنش خلاف اين را مي‌رساند، بسيار خشم آور است گاهي اوقات كودكان بدين خاطر دروغ مي‌گويند كه اجازه ندادند حقيقت را بر زبان آورند. وقتي كودك به مادرش مي‌گويد كه از برادرش متنفر است، مادر شايد او را به خاطر اين حقيقت گويي تنبيه كند. اگر همين كودك در آن لحظه برگردد و آشكارا به دروغ اظهار كند كه حالا ديگر برادرش را دوست دارد، مادرش شايد به او پاداش بدهد و او را محكم در آغوش بگيرد و ببوسد، خب، شما فكر مي‌كنيد اين كودك چه نتيجه‌اي از اين تجربه خواهد گرفت كه آدم را به خاطر حقيقت‌گويي كتك مي زنند و به خاطر دروغگويي پاداش مي‌دهند و نيز اينكه مادرش دروغگويي رادوست دارد. 7
ما اگر بخواهيم راستگويي و صداقت را به كودك ياد بدهيم پس بايد براي گوش كردن به حقايق تلخ به همان اندازة حقايق دلپسند زمينه داشته باشيم.
اگر قرار است كودك راستگو و صادق بار بيايد پس نبايد او را تشويق و تحريك كرد كه در بارة احساساتش دروغ بگويد. حال اين احساسات چه مثبت باشد چه منفي و چه دمدمي مزاج، كودك از واكنشهايي كه ما در برابر احساسات بيان شده او نشان مي‌دهيم، ياد مي‌گيرد كه آيا صداقت و راستگويي بهترين حقيقت است يا نه ؟
وقتي كودكان به خاطر گفتن حقيقت تنبيه مي‌شوند، براي دفاع از خودشان دروغ مي‌گويند. همچنين دروغ مي‌گويند تا ‌آنچه را كه در واقعيت فاقد آن هستند، در خيال به دست آورند. 8
دروغها بيان كنندة حقايق مربوط به اميدها و دلهره‌ها هستند. دروغها آشكار كنندة آن چيزي هستند كه فردي انجام خواهد دهد يا باشد. براي شنونده خوب مي‌فهمد، دروغها آنچه را كه دروغگو سعي در پنهان كردنش دارد، آشكار مي‌كنند. واكنش كامل و پخته نسبت به يك دروغ بيشتر بايستي درك مفهوم آن دروغ را منعكس سازد، نه افكار مفهوم آن يا محكوميت آن.
فرد دروغگو را ما از طريق اطلاعاتي كه از دروغها كسب مي‌كنيم مي‌توانيم به كودك كمك كنيم تا واقعيتها را از افكار پوچ و خيالي تشخيص دهند 9.

برخورد با دروغگويي و عدم صداقت كودك
خط مشي مادر برابر دروغگويي مشخص است. ازيك طرف نبايد بازپرس بازي در بياوريم و كودك را هي سئوال پيچ كنيم و موضوع را بزرگ جلوه دهيم و از طرفي ديگر بايد حتماٌ و بدون ترديد رك پوست كنده حرف بزنيم. وقتي پي مي‌بريم كه از زمان برگشت كتابي كه كودك از كتابخانه گرفته بود گذشته و كودك هنوز كتاب را به كتابخانه پس نداده، ما نبايد بپرسيم كه كتاب را برگردانده‌اي به كتابخانه ؟ مطمئني ؟ پس چي شد. كه كتاب هنوز اين جا مانده ؟ بلكه به جاي آن چنين خاطر نشان مي‌كنيم ” مثل اينكه از زمان برگشت اين كتاب به كتابخانه گذشته ” 10.

علائم و نشانه‌هاي دروغگو
هر گاه كودكي درموقعيتي نامطمئن و نا امن قرارگيرد و احساس خطر يا حقارت كند به گفتاردروغ متوسل مي‌شود. دروغگو به گفته هايش ايمان ندارد و به طور قاطع و صريح حرف نمي زند، به تدريج اعتماد خود به ديگران را از دست مي‌دهد و نسبت به اطرافيان بدبين مي‌شود. دروغگو فراموشكار است و پس از مدتي بدنام و بي اعتبار مي‌شود. دروغگويي باعث تغييرات جسمي‌نظير افزايش ضربان قلب، تغيير حالت چشم، رنگ پريدگي، برافروختگي، بيقراري، و ناآرامي و خشك شدن دهان و گاهي لكنت و پراكنده گويي مي‌شود. 11

علل دروغگويي
الف ) عوامل اجتماعي :
1ـ جلب توجه و تحسين :‌
گاهي در ميان جمعي از ميهمانان معمولاٌ كودك فراموش مي‌شود – همه سرگرم كار و تلاش صحبت يا بازي هستند. به خود و بحثهاي خويش سرگرم مي‌شوند، بدون اينكه حساب كنند دل كوچكي هم در كنارشان مي‌تپد. و انتظار شركت در بحث و مذاكره را دارد. كودك براي اينكه جلب نظر كند و به گونه‌اي خود را وارد صحنه نمايد به دروغ متوسل مي‌شود. آنهم دروغي بزرگ و اغراق آميز. يكباره خبر تلخي را مي‌دهد، سخني مي‌گويد كه همه با نظر اعجاب بدو بنگرند و حرف و كار خود را رها كنند.
2ـ بدآموزي :
كودك دروغ بلد نيست آن را از كسي آموخته است و پيداست بيش از هر كس از والدين و معاشران كودك هستند كه به او دروغ آموخته اند آنها زمينة آن را در كودك فراهم كرده و به آن وا داشته اند. في المثل طفل را در ميان جمع به رودربايستي قرار داده و از او خواسته اند اقرار كند برادر كوچكش را دوست دارد. در حاليكه او از برادرش كه سهم محبت او را از والدين دزديده متنفر است. زماني پدر و مادر در حضور جمعي ازمسأله‌اي سخن مي‌گويد كه طفل بعيان مي‌داند كه دروغ است. بديهي است كه هر گونه اظهار نظر بر خلاف حقيقت نوعي بدآموزي و درس بدي براي او خواهد بود. او مي‌فهمد كه درمواردي هم مي‌توان خلاف حقيقت را گفت. 12
3ـ احساس كمبودها :‌
كودك براي جبران احساس كمبودي كه دارد متوسل به دروغگويي مي‌شود. 13
كودكاني كه نسبت به دوستان و اطرافيان خود احساس كمبود مي‌كنند، ممكن است براي جبران كمبودها در زمينه‌هاي گوناگون نظير شغل والدين و محل سكونت وضع تغذيه و سفر. …، دروغگويي متوسل شوند و درون آشفته و نگران خود را بدان وسيله به طور موقت تسكين دهند 14
4ـ احساس حقارت :
بر تمامي‌كسانيكه در محيط زندگي كودك بوده و با او در تماس هستند توصيه مي‌شود كه به شخصيت كودك احترام بگذارند و زيرا كودكاني كه موردتوجه نيستند، يا به آنها احترام گذاشته نمي‌شود، يا مورد تمسخر و استهزاء قرار مي‌گيرند يا آنها را مورد سرزنش و ملامت قرار مي‌دهند، احساس حقارت كرد. و براي رهائي از اين حالت به دروغگويي خواهند پرداخت تا خود را بهتر از آنچه هستند نشان دهند. 15
5ـ لاف زني و گزافه گويي :
انگيزه‌هاي ديگري نيز هستند كه مي‌توانند فرزند شما را وادار به دروغ گفتن كنند مثلاٌ لاف پردلي و شجاعت‌هايي كه نكرده خواهد زد. گاهي حتي لاف از بزهكاريهايي كه مرتكب نشده خواهد زد تا به نوعي تظاهر به خشونت طبع و قساوت قلب كرده باشد. بديهي است كه هيچ يك از اين گزافه‌ها و لاف‌ها را نبايد تشويق كرد و خوب است بچه بفهمد كه لاف زدن‌ها در شما بي اثر است. و چنين بچه‌اي به حق يا ناحق خود را نسبت به محيط مفروض احساس پستي و زيردستي مي‌كند. مثلاٌ چيزي را خودش اختراع مي‌كند تا او هم براي خو شنوندگاني داشته باشدو موردتقدير و تقرب واقع شود 16
6ـ تأثير نفوذهاي بد :
فرزند شما در دبستان يا دبيرستان در كلاسي است كه بعضي از رفيقانش روش خشونت آميز دارند، پول فرواني هم در جيبشان هست، ‌لاف از دزدي مي زنند و پليس را مسخره مي‌كنند و گاهي هم به راستي دست به دزدي مي زنند. حال فرزند شما كه خوب تربيت شده به زودي متمايل به تقليد از آنها نخواهد شد و شايد جرأت نكند در باره اندرزهاي بدي كه به او مي‌دهند مستقيماٌ با شما حرف بزند. آن وقت مثلاٌ اينكه بخواهد شما را بيازمايد چند كار بدي كه مرتكب نشده برايتان نقل مي‌كند مثلاٍ به شما مي‌گويد بدون پرداخت پول سوار اتوبوس شده و يا پاسبان را مسخره كرده است. بايد گفت وضع خيلي حساس است، ‌زيرا گاهي براي شما مشكل است كه صحت اظهارات فرزندتان را بازرسي كنيد و نمي‌دانيد كه آيا عملاٌ و مانند يك ديگر رفتار مي‌كند يا فقط داستانهايي را نقل مي‌كند براي اينكه از جريان وضع درمحيط مدرسه و چگونگي رفتار واقعي فرزندتان آگاه شويد بايد رسيدگي و تحقيق كنيد. وقتي بررسي از وضع اطلاع پيدا كرديد، مي‌توانيد برايش شرح دهيد كه رفقائي كه او تحت تأثيرشان قرار گرفته در حقيقت نمايش بازي مي‌كنند دور از آنند كه مي خواهند كه خود را نشان دهند.
و براي همين مي خواهند ديگران را به خود جلب كنند. بعلاوه شما بايد سعي كنيد وضعي برايش فراهم آوريد كه بتواند ثابت كند كه بچة دست و پا چلفتي نيست و نيز مي‌توانيد او را تشويق كنيد تا جواني شرافتمند، صديق و كارآمد شود. بنابراين مؤثرترين راه اصلاح او اين است كه كمكش كنيد تا رشد كند و ارزش واقعي كسب كند كه ماية غرور و سربلنديش گردد. 17
7- بي تفاوتي محيط زندگي كودك نسبت به دروغگويي و راستگويي :
عامل عمدة ديگري كه مشوق دروغگويي كودك است، بي تفاوتي محيط زندگي كودك نسبت به دروغگويي و راستگويي است.
اگر افرادي كه در محيط زندگي كودك زندگي ميكنند. نسبت به اين مسأله بي توجه باشند و براي دروغگويي و راستگويي كودك هيچ نوع عكس العمل مناسب نشان ندهند. كودك فرق بين اين دو نوع گفتار را درك نخواهد كرد. و درهرزمان با توسل به دروغگويي خود را از عواقب انجام اعمال آن نجات خواهد داد 18
8ـ ميل به جلب اعتبار و كسب امتيازات ثانوي :
برخي از دانش‌آموزان براي مطرح كردن خويش به دروغگوييهاي شگفت آوري متوسل مي‌شوند. يكي از معلمان در گزارش خود اظهار داشته بود. شاگر دخترش با بيان اينكه وي با مواد شيميايي كار مي‌كند و هم اكنون در حال ساختن تي. ان. تي. است همة همكلاسيهاي خود را ترسانده بود. و يا يك دختر پرورشگاهي هم كه پدر و مادرش مشخص نبوده اند. در مجامع مختلف مي‌گفت، پدر و مادر او در موشك باران تهران كشته شده‌اند و مدام به بهشت زهرا مي‌رفت تا با گريه بر سر قبر آنها خود را سبك كند.
و در كودكان بزرگتر و نوجوانان دروغگويي و قسم خوردن زياده از حد براي اثبات راست بودن بيانات خود به علل متفاوتي ظاهر مي‌شود.
9- آرزوو رؤيا :
تا كي طفل آرزوي داشتن چيزي را در دل مي‌پروراند. از شدت ميل و علاقه در وصول به آن خود را دست يافته بدان و در آن عالم گمان مي‌يابد. اين امر در روزهاي اول و در لحظات اول براي طفل مشخص است كه صورت واقعي ندارد ولي بعدها شدت آرزوها و تلقين او را وا مي‌دارند كه مسائل خود را واقعي تلقي كنند و آن را بيان دارند، ‌همان امري كه ما دروغش مي‌پنداريم. بعضي مواقع يك آرزوي برآورده نشده او را به دروغ گفتن وا مي‌دارد.
بچه يك اتومبيل اسباب بازي را با خودش از مدرسه آورده است و مي‌گويد ” اين را علي به من داد. ” در حالي كه شما مي‌دانيد اين طور نيست. ممكن است بچه اين اسباب بازي را از خيلي وقت پيش مي خواسته يا علي روزي يك چيزي از توي كيف او برداشته حالا او فكر كرده نوبت اوست كه ماشين رابردارد. 19

ب – عوامل تربيتي :‌
1- آموزشهاي نادرست خانواده
كودكي تا حد بسياري در رفتارهاي خود از والدين و افراد خانواده تقليد مي‌كند در خانواده‌اي كه پدر و مادر و ديگر اعضاي آن همواره به يكديگر دروغ مي‌گويند. نمي‌توان انتظار داشت كودكي راستگو تربيت شود.
رفتارهاي والدين در خانه و نحوة گفتگوي آنان با يكديگر، كودك را به دروغگويي وا مي‌دارد. براي نمونه، تصور كنيد تلفن زنگ مي زند و كسي با پدر كار دارد، پدر از قبل به فرزندش سفارش كرده است كه اگر كسي با او كار داشت بگويد كه در منزل حضور ندارد. اين قبيل رفتارها كه بارها در بعضي خانواده‌ها مشاهده مي‌شود يكي از رايج ترين روشهاي آموزشي عملي دروغگويي در كودكان است. 20
اگر پدر و مادر و. . و حتي معلمي‌كه با كودك در تماس است دروغگو باشند، اولين درس دروغگويي را كودك از اين افراد ياد خواهد گرفت 21.
ما روزانه دروغ‌هاي كوچك بسياري مي‌گوئيم كه بچه هايمان نيز كم و بيش مستقيماٌ در آن شركت دارند و غالباٌ خيلي بيشتر از آنچه ما گمان مي‌كنيم مي‌فهمند.
ديگر چه بگوئيم از والديني كه در اين كار فرزندانشان را شريك جرم خود مي‌كنند. مثلاٌ مادر به فرزند خود مي‌گويد : در اين باره به پدرت حرفي نزني‌ها ! يا بالعكس از طرف ديگر اتفاق مي افتد كه در مورد خود فرزندمان دروغ مي‌گويم براي آگاه نشدن او از موضوعي كه ما را نگران مي‌دارد. يا به طور ساده براي اينكه از مطالبه چيزي كه نمي‌توانيم به او بدهيم، منصرف شود.
وقتي بچه ساعت به ساعت از ما شكلات مي خواهد. به نظرمان ساده مي آيد بگوئيم ديگر نيست تا اينكه به او بفهمانيم كه اگر زياد بخورد ناخوش خواهد شد. در حقيقت بچه كوچك نمي‌تواند بفهمد چگونه ممكن است چيزي كه او دوست دارد ناخوشش كند. آيا شما خيال مي‌كنيد كه او اينرا خيلي بهتر باور خواهد كرد كه والدين توانگرش نتوانند وقتي او شكلات مي خواهد برايش فراهم آورد. اصل كار اينست كه بچة شما اعتماد داشته باشد اگر شما هرگز او را فريب نداده باشيد و به او بگوئيد شكلات برايش خوب نيست ولو اينكه نتواند علت خوب نبودن آنرا بفهمد گفته شما را باور خواهد كرد. 22
يكي از مهمترين عوامل پرورش فطرت راستگويي در كودكان، محيط خانواده است جاييكه پدران و مادران راستگو هستند و پيرامون دروغ و خلاف حقيقت نمي‌گردند. طبعاٌ طفل به راه درستي مي‌رود و راستگو بار مي آيد. و به آساني مي‌تواند موانعي را كه به فراواني در سرراهش پيدا مي‌شوند، برطرف كند. برعكس، جايي كه پدران و مادران خود دروغ مي‌گويند و به اين خوي ناپسند معتاد هستند، قطعاٌ‌طفل با خلق ناپسند دروغگويي رشد مي‌كند. در چنين خانواده‌اي ايجاد شرايط رواني براي جلوگيري از دروغگويي بي اثر است. محيط زندگي مهمترين و بزرگترين عمل سازندة شخصيت كودك است و با هيچ يك از عوامل رواني قابل مقايسه نيست. طفل بدون توجه و اراده و با محيطي كه در آن زندگي مي‌كند، منطبق مي‌شود و آنچه مي‌بيند و مي‌شنود در فكر او نقش مي‌بندد بنابراين اولين مدرسة تربيت فرزند محيط خانواده است.
رفتار و گفتار پدران و مادران و طرز زندگي آنان مشخص كننده نيك و بد خانواده و ميزان پاكي و ناپاكي آن محيط است.
وقتي يك مرد يا يك زن بدون عنوان پدري يا مادري دروغ مي‌گويد، مرتكب يك گناه كبيره شده و استحقاق كيفر دارد، ولي وقتي يك مرد يا زن پدر و مادر باشند و در محيط خانواده به عنوان رئيس و سرپرست در مقابل گوشهاي حساس و چشمهاي كنجكاو و فرزندان خود دروغ بگويند، نمي‌توان گفت تنها مرتكب گناه شده و دروغ گفته اند. اينجا علاوه بر گناه مرتكب گناه ديگري نيز شده‌اند و آن گناه پرورش دروغگو است، ‌كه قطعاٌ به مراتب بزرگتر است. زيرا دروغ گفتن پدر و مادر از طرفي ارتكاب گناه و از طرف ديگر به صورت غير مستقيم تشويق كودك به دروغ گفتن است.
دروغگويي پدر و مادر آلودگي خود و آلوده كردن فرزندان خويش است. پدر و مادري كه در خانه دروغ مي‌گويند و با عمل زشت و نادرست خويش محيطي فاسد و مسموم به وجود مي آورند و فرزندان خود را از صراط مستقيم فطرت منحرف مي‌كنند. به خود و همچنين به خدا و مردم خيانت كرده اند، فرزندان امانت الهي هستند، درس دروغگويي به آنان دادن خيانت به اجتماع است. 23
بعضي مواقع بچه‌ها دروغ گفتن را از پدر و مادر ياد مي‌گيرند. دروغهاي كوچكي كه والدين متوجه اثر آن روي بچه نمي‌شوند، مانند وقتي كه پاي تلفن از گفتن حقيقت به دوستي طفره مي‌روند ” بگو كار دارد ” ” خانه نيست “. آن وقت بچه خودش فكر مي‌كند چرا دروغ گفتن بد است ؟‌ اگر بد بود كه مامانم دروغ نمي‌گفت. براي بچه مشكل است كه مفهوم دروغ مصلحت آميز را بفهمد. در واقع مي‌شود هميشه واقعيت را گفت. بايد با اين حال بچه را نبايد با دروغ بزرگ كرد. ما بايد سعي كنيم خودمان بهترين نمونه براي بچه هايمان باشيم. بايد در جواب بچه‌ها تا آنجا كه ممكن است حقيقت را بگوييم، حتي اگر مجبور باشيم توضيح بدهيم و اين كار وقت زيادي هم نگيرد. 24
2-بي اعتمادي طفل نسبت به. ..
گاهي پيش مي آيد كه بچه دروغ مي‌گويد بدون اينكه در آن سودي داشته باشد. اما فقط به خاطر اينكه شما نخواسته بوديد، وقتي او حرف راستي زده باورش كنيد.
فراموش نكنيد كه يك بچه ممكن است اميالي غير از اميال شما داشته باشد و بتواند دلائلي بر صحت كار خود نشان دهد كه بنظر شما دور از حقيقت بيايد، اگر او را در گفتارش دروغگو بدانيد و نسبت به او عدم اعتماد نا موجه نشان دهيد او را مجبور كرده ايد كه عملاٌ دروغ بگويد به جاي آنكه آنچه را حس مي‌كند وبه نظرش راست مي آيد به شما بگويد، سعي خواهد كرد چيزي بگويد كه مورد قبول شما باشد شايد بهتر باشد كه فرضاٌ از يك دروغ صرف نظر كنيد تا اينكه به خطا بچه‌اي را متهم به دروغ نمائيد. زيرا اگر بچه به دروغگويي عادت كرد طولي نخواهد كشيد كه شما از آن خبردار خواهيد شد. چون تنها يك اتهام ناروا كافي است كه بطور هولناكي پايه اعتماد بچه را نسبت به شما و هم به خودش متزلزل كند.
كودكي كه رازي را با مادرش در ميان گذاشته و از او خواسته است آن را از نظر پدر مكتوم دارد ولي مادر مسئله او را نظر به مصالحي به پدر گفته و پدر هم ناشيانه به رخش كشيده است طبعاٌ اعتماد كودك را از خود سلب كرده است. او از اين پس خود را ناگزير مي‌بيند كه حقيقت را بگويد و به دروغ متوسل شود.
3ـ ترس
ترس نيز از ديگر عواملي است كه موجب دروغگويي مي‌شود. اگر كودك به سبب راستگويي تنبيه شود، در آينده براي نجات و رهايي از مجازات به دروغگويي متوسل مي‌شود. براي نمونه، كودك براثر تجربه ياد مي‌گيرد كه براي نجات از تنبيه به هر نحوي شده بايد اثبات كند كه كار خطايي انجام نداده است وگرنه كتك خواهد خورد از اين رو بايد اذعان كرد كه سخت گيري‌هاي افراطي و برخوردهاي خشن والدين و مربيان با كودكان از علائم دروغگويي كودكان محسوب مي‌شود.
يكي ديگر از علل دروغگويي اطفال ترس از مجازات است. مثلاٌ موقعي كه به كودك بگويند ” شيشه اتاق را تو شكسته‌اي ؟ ” اگر بچه خود را در مقابل تنبيه طاقت فرساي والدين ناتوان مي‌بيند براي حفظ خود چاره‌اي ندارد جز آنكه به دروغ پناه ببرد. درمان اين قبيل دروغگوئي‌ها ملايمت و مهرباني اولياي اطفال در تربيت فرزندان است.
درميان خانواده‌هايي كه به هر بهانه‌اي ناچيز، كودك را به باد كتك مي‌گيرند، ‌كودكان دروغگوي بيشتري مي‌توان پيدا كرد. در بسياري از موارد دروغ گفتن از ترس است. بچه‌اي كه نمره حسابش خراب شده از ترس گفتن واقعيت به دروغ متوسل مي‌شود دراين گونه مواقع اغلب بچه‌ها حق دارند، مثلاٌ اگر پدر و مادر تهديد كرده باشد كه واي به حالت اگر



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید