دانشکده شيلات و محيط زيست
اثر جيره هاي غذايي حاوي سطوح مختلف ويتامين هاي E و C بر شاخصهاي رشد و پارامترهاي خوني ماهي فلاورهورن (Cichlosoma sp)
پژوهش و نگارش:
سميرا شکرالهي
اساتيد راهنما:
دکتر وحيد تقي‌زاده
دکتر محمدرضا ايمانپور
پاييز 1392

چکيده
اين مطالعه براي تعيين تاثير سطوح مختلف ويتامين E و C روي شاخصهاي رشد و پارامترهاي خوني در ماهيان فلاورهورن (Cichlosoma sp) انجام شد. 9 جيره غذايي حاوي ترکيبي از مقادير 0، 100 و 1000 ميليگرم بر کيلوگرم غذا از ويتامين E و 0، 100 و 1000 ميليگرم بر کيلوگرم غذا از ويتامين C در سه تکرار و به مدت 8 هفته در نظر گرفته شد. وزن اوليه بچه ماهيان 6/3 ±15 گرم بود. ماهيان هر دو هفته يکبار بيومتري شدند و در پايان آزمايش شاخصهاي رشد ) افزايش وزن بدن، درصد افزايش وزن بدن،‌ ضريب رشد ويژه(SGR)،‌ فاکتور وضعيت، کارايي غذا و ضريب تبديل غذايي( و تغييرات بيوشيميايي و هماتولوژيکي (گلوکز، پروتئين کل، هماتوکريت، هموگلوبين، لکوسيت کل، گلبول قرمز، لنفوسيت، مونوسيت، هتروفيل و ائوزينوفيل) مورد ارزيابي قرار گرفت. دادهها توسط آناليز واريانس يکطرفه با هم مقايسه شدند. نتايج نشان داد که افزودن دوزهاي مختلف ويتامين E و C در جيرههاي غذايي ماهيان تغيير معنيداري را در فاکتورهاي رشد به جز فاکتور وضعيت تيمارها ايجاد نمود (05/0< P). بهترين نتايج از نظر مقايسه وزن نهايي و طول نهايي، افزايش وزن، ضريب تبديل غذايي، ضريب رشد ويژه و ضريب کارايي غذا متعلق به تيمار 1 (جيره حاوي 1000ميليگرم ويتامين E و1000 ميليگرم ويتامين C) بود. نتايج پارامترهاي خوني نشان داد که سطح ويتامين E و C جيره غذايي اثر معنيداري روي ميزان شاخصهاي خوني داشته است(05/0 P< ).
واژه‌هاي کليدي: ماهي فلاورهورن، ويتامين E ، ويتامين C ، شاخصهاي رشد، فاکتورهاي خوني
1-1- کليات
1-1-1- ماهيان زينتي
امروزه آبزيان زينتي به گونههايي از انواع آبزيان كه ارزشمند بوده و داراي ارزش و عيار زينتي باشند اطلاق ميگردند و تنها ماهيها را در برنميگيرند. بنابراين تجارت آبزيان زينتي آب شيرين به تكثير و توليد وتجارت ماهيهاي آب شيرين و ساير آبزيان آب شيرين مانند: ميگو، خرچنگ، قورباغه، لاك پشت، گياهان آبزي و… گفته مي شود. بر همين اساس آبزيان زينتي دريايي آب شور نيز به انواع ماهيهاي زينتي دريايي و ساير آبزيان دريايي مانند: ميگوها، خرچنگها، نرمتنان، صدفها، ستارههاي دريايي، خيار دريايي، توتياها، شقايقهاي دريايي، مرجانها و…حتي غذاي زنده مورد مصرف انواع اين آبزيان نظير آرتميا، كوپه پودا، كرمها و جلبكها را در برميگيرد و همه آنها جزء تجارت ماهيان زينتي دسته بندي مي گردند.يکي از بيشترين جذابيتها در مخلوقات آبزي رنگهاي درخشان آنها است. که منابع اين رنگها از محيط طبيعي آنها به دست ميآيد (اميديو1 و همکاران 2002).
در کسب و کار ماهي زينتي، توانايي پاسخگويي به نيازهاي مشتريان براي توليد ماهي هاي با کيفيت بالا است که هميشه عامل حياتي است (چوان ليم2 و همکاران، 2003).
در صنعت پرورش ماهي، تغذيه مهمترين عامل تعيين کننده در رشد و بقا آبزيان است و تهيه غذا يکي از مهمترين ارکان در توليد ماهيان زينتي به شمار ميرود. هزينه غذا به طور معمول 60 درصد کل هزينه لازم براي يک مجموعه توليد ماهيان زينتي را تشکيل ميدهد. بنابراين غذاهاي مصنوعي بايد با توجه به اصول علمي فرموله شوند (افشار مازندران، 1381).

1-1-2- فلاورهورن
فلاور هورن((Cichlosoma sp يکي از زيباترين ماهي هاي آب شيرين است که نسبت به سيکليد هاي ديگر قيمت بالايي دارد، که داراي گونه ها و رنگ هاي متنوعي است. اين ماهي از گونه هاي مهم اقتصادي ميباشد و دو رگهايي از ماهيان Amphilophus trimacalatus، Amphilophus citrinellles و Vieja synspilum، که متعلق به آمريکاي جنوبي هستند، مي باشد. که به دليل ويژگي هاي جذابش بين خريداران محبوب است. پرورش متراکم اين ماهي رو به رشد است و بخش مهم اقتصاد در بعضي از کشورها مانند تايلند است که به طور گسترده اين ماهي را پرورش ميدهند (کوپيتايانت3 و کينکارن4 2011).
نام فلاورهورن((Cichlosoma sp از ترجمه ي نام آسياي شرقي آن “لو هان”5 گرفته شده است. اين ماهي در سال هاي اخير از نظر استقبال ماهي دوستان در ردهي ماهيهايي نظير ديسکاس و آروانا قرار گرفته است.
شرايط سخت اکواريوم را از لحاظ دما، سختي اب و pH و نيترات رو تحمل ميکند ولي بهترين pH براي آنها 7 تا 8/7 ودماي 27 تا 32 است.
براي اين ماهي pH بين 7 تا ?/? و دماي بين 27 تا 32 درجهي سانتيگراد توصيه مي شود. لازم به ذکر است که اين ماهي بسيار مهاجم و قلمروطلب است وهيچ ماهي را نميتوان در کنار اين ماهي نگهداري کرد. اين ماهي حتي به ماهي لجنخوار داخل آکواريوم حملهور ميشود. اين قلمروطلبي حتي در مورد فلاورهاي ديگر هم صدق مي کند و دو فلاوري که در يک تانک باشند حتما به هم حمله مي کنند و يکي ديگري را از پاي در مياورد. اين مسئله باعث شده است که جفت زدن اين ماهي تا حدودي مشکل باشد. چون اگر ماهي نر از ماهي ماده خوشش نيايد و آن را نپذيرد بدون شک آن را خواهد کشت. براي جفت زدن ماهي نر و ماده دو راه وجود دارد:
1-اين که از بچگي يک گله را با هم نگهداري کنيم و بعد از اين که جفتها مشخص شدند، هر جفت را در يک آکواريوم مجزا نگهداري کنيم.
2-اين که بين ماهي نر و ماده ي بالغ که همديگر را نديدهاند شيشهاي که وسط آن يک سوراخ متوسط وجود داشته باشد و ماهيها نتوانند از آن عبور کنند قرار دهيم تا ماهيها همديگر را ببينند و همديگر را محک بزنند و همچنين به کمک اين سوراخ عمل قفل کردن دهان6 را بتوانند انجام دهند.سپس زماني که ديديد دو ماهي به هم نزديک شده اند و به هم حمله نمي کنند، ميتوانيد شيشهي بين آنها را برداريد.
. تشخيص جنسيت ماهي در بزرگسالي آسان است. ماهي نر بالغ بسيار زيباتر است و مهمترين مشخصه ي آن داشتن زايدهاي بزرگ بر روي سرش است که همان طور که گفتم به کوک7 موسوم است. ماهي ماده فاقد کوک است. کوک فلاور چيزي جز چربي انباشته شده بر روي سرش نيست و سوال بسياري اين است که چگونه کوک فلاور را بزرگتر کنند. گفته ميشود که مواد حاوي امگا 3 مانند ميگو مي تواند بر رشد کوک فلاورهورن تاثير داشته باشد.

1-2- ويتامينها
يكي از اقلام غذايي كه ازنظر كمي جزء نا چيز اما از نظر كيفي جزء ضروري و مهم جيره آبزيان تلقي ميگردد ويتامين ها هستند كه خود به دودسته ويتامين هاي محلول در آب و ويتامين هاي محلول درچربي تقسيم بندي ميشوند (NRC ، 1993). ويتامينها موادبيولوژيکي فعالي هستند که نسبت به محيط فيزيکي و شيميايي خود فوقالعاده حساسند. فاکتورهاي مختلفي از جمله حرارت، فشار، رطوبت، اصطکاک، شرايط زماني، ترکيب غذا و نور همگي ميتواند بهطور غيرمستقيم روي ثبات ويتامين در طول عملآوري و انبار غذا اثر داشته باشد (بلداجي، 1381). بااينکه ويتامينها نقش سازنده يا توليد کننده انرژي ندارند ولي،‌ اهميت آنها در انجام پديدههاي حياتي به اندازهاي است که فقدان يا کمبود هر يک از آنها موجب پيدايش اختلالات شديد در يک عضو و يا در تمام بدن ميگردد و براي رشد، توليد مثل، نگهداري و سلامتي آبزي ضروري است اما، به ميزان کمي مورد نياز ميباشند. باتوجه به اينکه ماهيان توانايي کمي در سنتز ويتامين دارند يا اينکه اصلا قادر به سنتز ويتامين نيستند لذا، در جيره غذايي ماهيان پرورشي مقادير لازم وکافي ويتامين و يا پيش ويتاميني بايد در در نظر گرفته شود تا ماهيان پرورشي دچار بيماري کمبود ويتاميني نگردند، چراکه براي رشد طبيعي فعاليت متابوليکي ماهيان وجود ويتامين لازم وضروري است( بشارتي، 1384؛ يوسفي، 1379).
باتوجه به اينکه ماهيان توانايي کمي در سنتز ويتامين دارند يا اينکه اصلا قادر به سنتز ويتامين نيستند لذا، در جيره غذايي ماهيان پرورشي مقادير لازم وکافي ويتامين و يا پيش ويتاميني بايد در در نظر گرفته شود تا ماهيان پرورشي دچار بيماري کمبود ويتاميني نگردند، چراکه براي رشد طبيعي فعاليت متابوليکي ماهيان وجود ويتامين لازم وضروري است( بشارتي، 1384؛ يوسفي، 1379). ويتامين E و C نوترينتهاي مهمي هستند که سيستم ايمني ارگانيسم را تحت تاثير قرار ميدهند و فراهم کردن آنها در جيره مرگ و مير ماهيان را کاهش ميدهند و شاخصهاي رشد را بهبود ميبخشد(مونتر8 و همکاران، 2001).

ويتامينها بطور کلي به دو گروه ويتامين محلول در آب و محلول در چربي ممکن است بهصورت پيش ويتامين باشند و پس از ورود به بدن تبديل به ويتامين شوند ولي، ويتامينهاي محلول در آب هيچيک به شکل پيش ويتامين يافت نميشوند (يوسفي، 1379).

ويتامين C و E جزء مهم ترين مواد مغذي موثر بر سيستم ايمني بدن ماهي هستند، و عرضه هر دو ويتامين مي تواند مرگ و مير را کاهش دهد وعملکرد ماهي را بهبود بخشد ، در حالي که پاسخ ايمني اختصاصي و غير اختصاصي را افزايش ميدهد (والي9 و همکاران، 1998؛ ارتنو10 و همکاران، 2001 شيائو11 و هسو12، 2002، پانکائو13 و همکاران، 2004). هر دو ويتامين ها ميتوانند مانع سرکوب سيستم ايمني شوند (واگبو14، 1994؛ مونترو و همکاران، 1999؛ بلو15 و همکاران 2005)، تنفس مداوم در فاگوسيتها را بهبود بخشند (واگبو، 1994؛ ارتنو و همکاران، 2001)، در پاسخ التهابي کمک کنند (پتريک16 و همکاران، 2003؛ بلو و همکاران،2005، رنو17 و همکاران، 2005)، و فعاليت سلول فاگوسيت را افزايش دهند.(ارتنو و همکاران، 2001؛ ساهو18 وموکرجي19، 2002، پانگائوو همکاران، 2004). علاوه بر اين، آنها آنتي اکسيدانها ي قوي هستند که اثر آنها در محافظت در برابر آسيب اکسيداتيو به بافت هاي مختلف ماهي( ادهم20 و همکاران، 2000)، افزايش مقاومت غشاء سلول هاي قرمز خون(ساهو و موکرجي، 2002، پيرس21 و همکاران، 2003؛ سائو و همکاران، 2004؛ کايرون22 و همکاران، 2004؛ چن23 و همکاران، 2004) و حفاظت از توابع لکوسيتي ارائه شده است (ورلهاک24 و همکاران، 1996؛ والي و همکاران،1998؛ ادهم و همکاران، 2000؛ کوستا25 و همکاران، 2002؛ ساهو وموکرجي، 2002).
بر همکنش بين ويتامين C و E هم در داخل بدن و در شرايط خارج از بدن نشان داده شده است (هامر26 و همکاران، 1997؛ والي و همکاران، 1998؛کوستا و همکاران، 2002؛ ارتنو و همکاران، 2001، 2003، چن و همکاران، 2004).
با توجه به اثرات توأم عمل ترکيبي هر دو در برخي از عملکرد هاي بيولوژيک دو مکانيسم اصلي دخيل در تعامل بين ويتامين C و E وجود دار، يکي حفاظت همزمان از فاز آب و چربي است در برابر اکسيداسيون، و ديگري بازسازي ويتامين E از راديکال هاي ويتامين E توسط ويتامين C است (هامر و همکاران، 1997؛ ارتنو و همکاران، 2001). چندين مطالعه نشان داده اند که ميزان بالاي ويتامين C و E پايداري سيستم ايمني ماهي افزايش ميدهد (کوستا و همکاران، 2002؛ ساهو و موکرجي، 2002، پيرس و همکاران، 2003؛ چن و همکاران، 2004؛ لين و شيائو، 2005). با اين حال، لازم است که يک تعادل بين ويتامين C و E در رژيم غذايي ماهي نگه داشته شود (اورتنو و همکاران، 2000؛ چن و همکاران، 2004).
هر چند در سيستم پرورش متراکم، غذاي تجاري ماهي حاوي مقدار مناسبي از ويتامين براي رشد ماهي است ولي، نياز ويتامين E و C براي تحريک سيستم ايمني خيلي بيشتر از سطح مورد نياز براي رشد ماهي و جلوگيري از ظهور علائم کمبود است بنابراين مقدار بيشتر ويتامين E و C براي رشد و بقا بالاتر ضروري است (اندراد27 و همکاران، 2007).

1-2 -1- ويتامين E
ويتامين E را دسته اي از تركيبات تحت عنوان آلفاتوكوفرول ها تشكيل داده اند كه آلفا توكروفرول مهمترين آنها ست. ويتامين Eبه فرمول 22H50O2) (C يك تركيب آلي هتروسيكليك مشتق از هسته كرومان28 ميباشد. به طور كلي ويتامينE به گروهي از تركيبات فعال كه به يكديگر شباهت زيادي دارند اطلاق ميشود (ناکاگاوا29 و همکاران،2007). لذا داشتن اطلاعات درمورد نيازهاي ويتاميني خصوصا ويتامين هاي مهم و ضروري مانند ويتامين E و C در جيره غذايي آنها كه تاثير زيادي درفرآيندهاي رشد، متابوليسم و توليد مثل و شاخص هاي خوني دارند ضروري به نظر ميرسد. چهار ويتامين اشباع با عناوين آلفا، بتا، گاما، زيگما-توکوفرول شناخته شدهاند که شکل آلفا-توکوفرول از نظر بيولوژيکي فعالترين آنها بوده و در طبيعت نيز بيشتر يافت ميشود اشکال بتا، گاما، زيگما به ترتيب 25?، 10?، 1? فعاليت شکل آلفا توکوفرول را بروز ميدهند به دليل آنکه استري شدن ويتامين E پايداري آن را افزايش ميدهدمکملهاي تجاري آن حاوي استات- – d آلفاتوکوفريل هستند. ايزومر نوع L فعاليت کمتري داشته، بنابراين يک ميلي گرم ايزومر D فعاليتي برابر با 36/1 واحد بينالمللي را دارا ميباشند(يوسفي،‌ 1379). به نظر ميرسد جذب توکوفرول در مجراي روده انجام ميپذيرد. در شرايط عادي جايي که مقدار کافي صفرا منوگليسيريد وجود داشته باشد هر دو شکل آلفا توکوفرول (D و L ) به خوبي جذب ميشوند اما، با مقادير مساوي آنها در جيره غذايي ماهيان پرورشي غلظت L آلفا توکوفرول از غلظت D آلفا توکوفرول در خون ماهيان کمتر است (يوسفي، 1379).
اگرچه درمورد تاثير ويتامينها و پاسخ به سيستم ايمني مطالعات زيادي انجام شده است ولي درمورد ارتباط بين ويتامين جيره غذايي و پاسخ ماهي به استرس اطلاعات کمي وجود دارد و اغلب مطالعات درمورد ارتباط ويتامين C با استرس در ماهي متمرکز شدهاند و تعداد کمي مطالعات درمورد تاثير ويتامين E بر استرس انجام شده است (مونتر و همکاران، 1999؛ مونتر وهمکاران، 2001). هر چند در سيستم پرورش متراکم، غذاي تجاري ماهي حاوي مقدار مناسبي از ويتامين براي رشد ماهي است ولي، نياز ويتامين E و C براي تحريک سيستم ايمني خيلي بيشتر از سطح مورد نياز براي رشد ماهي ، جلوگيري از ظهور علائم کمبود است بنابراين مقدار بيشتر ويتامين E و C براي رشد و بقا بالاتر ضروري است (اندراد30 و همکاران، 2007).
فعاليت ويتامين E به عنوان يک آنتي اکسيدان محلول در چربي است که ليپوپروتئينها، ليپيدها و غشاهاي بيولوژيکي را از اکسيد شدن محافظت ميکند (يوهانگ لين، 2005). فعاليت ويتامين E حفظ اسيدهاي چرب چند غير اشباعي در برابر اکسيد شدن توسط راديکال آزاد است (هامر، 1998). ويتامين E براي حفظ ايمني بدن، کيفيت گوشت، مقاومت گلبولهاي قرمز در برابر هموليزه شدن و نفوذپذيري مويرگها و ماهيچه قلب مورد نياز است (هالور، 2002). ويتامين E به عنوان آنتياکسيدان بيولوژيکي فعاليت داشته و ماکروملکولهايي از قبيل DNA ليپيد و پروتئين و ديگر ملکولها را از اکسيد شدن توسط راديکال آزاد در طي متابوليسم عادي يا تحت شرايط آلودگي، فساد و استرس محافظت ميکند (چن و همکاران، 2004). ويتامين E به دليل محلول بودن در چربي مقادير اضافي آن در بدن، در اندوختههاي چربي ذخيره شده و افزايش بيش از حد آن در جيره باعث هيپبرويتامينوز ميشود که سبب کاهش رشد، واکنش سمي کبد و افزايش مرگ مير ميشود (ورهاک، 2004).

1-2-2- ويتامين C:
يكي از ويتامين هاي بسيار مهم محلول در آب ويتامين (C6H8O6) C است كه به نام اسيد اسكوربيك نيز شناخته ميشود. ويتامين C از گلوكز و ساير قندهاي ساده توسط گياهان و بسياري از گونه هاي جانوري سنتز مي شود. اين ويتامين در طبيعت فراوان بوده واغلب جانداران و گياهان قادرند اين تركيب شيميايي را از اسيد گلوكورونيك بيوسنتز كنند (هالور31،2002؛کيف32، 2001). ويتامين C جزء ويتامينهاي محلول در آب ميباشد جذب اين ويتامين نسبتا ساده است چراکه آب بهطور دائم از طريق روده در حال جذب است. زياد بودن اين دسته از ويتامينها در جيره غذايي مشکل خاصيي را براي آبزي بهوجود نميآورد و از بدن دفع ميشود (ورهاک33،2004).

اسيد اسکوربيک در طبيعت فراوان بوده و اغلب جانوران و گياهان قادرنداين ترکيب شيميايي را از اسيد گلوکورينيک بيوسنتز کنند. ماهيان به دليل اينکه فاقد آنزيم ال-گلونولاکتون اکسيداز ميباشد نميتوانند گلوکز را به اسيد اسکوربيک تبديل کنند، بنابراين بايستي به ميزان کافي ويتامين C در جيره غذايي وجود داشته باشد (فراکالوسي34، 2001؛ البيو35، 2007). ويتامين C براي رشد طبيعي و تکثير در جانوران استخواني ضروري است و عملکرد سيستم ايمني را در برخورد با شرايط استرس يا عوامل بيماريزا افزايش ميدهد(چن و همکاران، 2003). علايم کمبود اسيداسکوربيک به اختلالات متابوليسمي، تغيير شکل ستون مهرهها، تغيير شکل در آبشش و مهرهها، خونريزي داخلي و خارجي، پوسيدگي باله، افزايش حساسيت در برابر عفونت ناشي از باکتريهاي بيماريزا و کاهش جذب کلسيم توسط آبشش و پوست منجر ميگردد (افشار مازندران، 1381)، همچنين باعث کاهش قدرت التيام زخم، پيچ خوردن رشتههاي آبششي، کاهش قدرت از تخم بيرون آوردن وآسيب ديدن شکل رشتههاي کلاژن ميشود (بشارتي، 1384).
بعلاوه کمبود ويتامين C در ميگو باعث کاهش ميزان تغذيه، هضم ناقص غذا،‌ افزايش مرگ و مير پس از پوستاندازي و سياه شدن آبششها و در موارد پيشرفته باعث مرگ سياه (که به صورت سياه شدن پوست و آبشش ميباشد)ميشود (ورهاک، 2004).

1-3- فرضيه‌ها
فرضيه‌هاي اين تحقيق عبارتند از:
1- مکملهاي ويتاميني E و C در جيرههاي غذايي باعث بهبود فاکتورهاي رشد در ماهي فلاورهورن ميشود.
2- مکملهاي ويتاميني E و C در جيرههاي غذايي باعث بهبود فاکتورهاي خوني در ماهي فلاورهورن ميشود.

1-4- اهداف
هدف از انجام اين تحقيق:
1- تعيين دوز مناسب ويتامين C و E براي بهبود فاکتورهاي خوني و رشد ماهي فلاورهورن.

فصل دوم
مروري بر مطالعات انجام شده
2- مروري بر مطالعات انجام شده
سونگا36 و همکاران (2009) تاثير سطوح متفاوت اسيدآسکوربيک را در رشد، بقاء و هماتولوژي بچه ماهيان تيلاپيا انجام دادند و از چهار سطح 0، 20، 40 و 80 ميليگرم به ازاي هر کيلوگرم غذا استفاده کرند و بعد از 48 روز نتيجه گرفتند که ماهيان تغذيه شده با سطوح متفاوت اسيداسکوربيک بهطور معنيداري ضريب تبديل بهتري را نسبت به ماهيان تغذيه شده بدون ويتامين C داشتند و همچنين شاخصهاي هماتولوژي افزايش معنيداري با افزايش ويتامين C نشان دادند.
البيو37 و همکاران (2007) نياز ويتامين C را در بچه ماهيان Heterobranchus longfilis در سيستمهاي جرياندار با 6 سطح جيره مورد بررسي قرار دادند و ضريب کارايي پروتئين، ضريب رشد ويژه و ضريب تبديل غذايي با افزايش سطح ويتامين تا بالاي 200 ميليگرم به ازاي هر کيلوگرم بهبود يافته بود.
کريستينا38 و همکاران (2007) تاثير ويتامين E و C و اسيد چرب غير اشباع HUFA را در ماهي قزلآلا تحت شرايط متراکم مورد مطالعه قرار دادند: آنها دو سطح ويتامين C و دو سطح ويتامين E و دو سطح اسيد چرب را در 5 جيره مختلف مورد تغذيه ماهيان قرار دادند و کورتيزول پلاسما، پذيزش غذا، کارايي رشد و بقا را مورد ارزيابي قرار دادند و نتيجه گرفتند با تراکم بالاي ذخيره سازي، رشد و پذيرش غذا کاهش يافته و اثرات سينرژيک جيره و تراکم ذخيرهسازي در جمعيت گروه E+HUFA واضح بوده و دستخوش مرگ و مير چشمگيري گرديد و تحت تراکم بالا، جيره E+HUFA بهترين کارايي را داشت.
آندراد39 و همکاران (2007) تاثير ويتامين E و C را در سه سطح 500، 800 و1200 ميليگرم بر کيلوگرم بر روي پارامترهاي خوني ماهي Arapaima gigas مورد بررسي قرار دادند و نشان دادند که در سطوح 800 و 1200 ميليگرم بر کيلوگرم ويتامين c افزايش معنيداري در تعداد گلبول قرمز نسبت به گروه شاهد داشته و در مقدار هموگلوبين تيمار 500 ميليگرم بر کيلوگرم ويتامين E افزايش معنيداري نسبت به گروه شاهد داشته است است؛ مقدار MCV در تيمار 800 و 1200 ميليگرم بر کيلوگرم ويتامين C در مقايسه با گروه شاهد کاهش معنيداري را نشان داده است در حالي که در تيمار 500 ميليگرم بر کيلوگرم ويتامين E بهطور معنيداري بالا بوده است.
فلاحتکار (1385) ساخت اسيدآسکوربيک را در سه گونه ماهي ماهي خاوياري و تاثير آن بر روي رشد را مورد ارزيابي قرار داد و از سطوح متفاوت ويتامين C در گونههاي فيل ماهي و تاسماهي درياچهاي و تاسماهي جوان سيبري استفاده کرد و هيچ اختلافي در رشد و بقا مشاهده نکرد و نتايج نشان داد که بدن اين ماهيان به دليل وجود آنزيم گلونولاکتون قادر به سنتز ويتامين C ميباشد.
فلاحتكار ( 1384) اثرات ويتامين Cجيره رابر روي برخي از شاخص هاي هماتولوژيك، بيو شيميايي ورشد در فيل ماهي (Huso huso) را مورد بررسي قرار داد و نشان داد كه اختلاف معني داري در شاخص گلبول هاي قرمز خون در بين تيمار هاي مختلف تغذيه شده با مقادير مختلف ويتامين وجود دارد.
يوهونگ لين40 و همکاران (2005) براي تعيين نياز ويتامين E براي ماهي Epinephlus malabaricus با دو سطح چربي و تاثير آن بر واکنشهاي ايمني آزمايشي انجام دادند و از دو سطح چربي 4 و 9 درصد و 7 سطح ويتامين E استفاده کردند؛ در هر دو سطح چربي جيرههاي با بيش از 100 ميليگرم بر کيلوگرم جيره ويتامين E بيشترين رشد و افزايش وزن را داشتند و در هر دو سطح چربي جيرههاي حاوي مکمل ويتامين E مقدار باربيتوريک اسيد در کبد و ماهيچه در کمترين مقدار بود ولي، مقدار گلبول سفيد، ليزوزيم،‌ پلاسما، و فعاليت فعاليت رنگدانه تنفسي بيشتر از جيرههاي بدون ويتامين E بود.
دابروسکي41 و همکاران (2004) تاثير ويتامين C را بر شاخصهاي رشد، مقاومت در برابر استرس اکسيژن و مقدار ويتامين C بافت را در بچه ماهيان قزلآلا مورد ارزيابي قرار دادند؛ آنها سه سطح اسيداسکوربيک و سه سطح اکسيژن محلول را مورد آزمايش قرار دادند و بعد از 18 هفته نشان دادند که سرعت رشد بطور معني داري با اکسيژن محلول و سطوح اسيداسکوربيک تحت تاثير قرار ميگيرد و همچنين نتيجه گرفتند که سطوح بالاتري از اسيداسکوربيک جيره، اثرات مفيدتري بر روي رشد در شرايط کمبود اکسيژن و در حالت اکسيژن طبيعي دارد.
پاول42 و همکاران (2004) نياز ويتامين E در جيره غذايي ماهي مريگال با 5 سطح متفاوت مورد آزمايش قرار دادند و مشاهده کردند که افزايش وزن و ضريب رشد ويژه و ضريب کارايي پروتئين با سطح 120 ميليگرم ويتامين E به ازاي هر کيلوگرم جيره بيشتر از ساير سطوح بوده است و ضريب تبديل غذايي بهتري بدست آمد.
چن43 و همکاران (2004) تاثير ويتامين E و C را در بچه ماهيان Notemigonus crysoleucas مورد بررسي قرار دادند و مشاهده کردند که ماهيان تغذيه شده با جيره بدون ويتامين E پروتئين خام کل بدن، چربي کل، ماده خشک، هماتوکريت، هموگلوبين و لنفوسيت آنها کمتراز ماهيان تغذيه شده با جيره حاوي ويتامين E بود و همچنين بقا آنها در برابر استرس دمايي 37-36 درجه کمتر بود و همچنين نشان دادند که بالا بردن ويتامين C در جيره شيوع و شدت علايم کمبود ويتامين C را کاهش ميدهد.
وهلي44 و همکاران (2003) در آزمايشي اثبات کردهاند که افزايش سطح ويتامين E و C (بيشتر از حداقل مورد نياز رشد) منجر به تحريک اثرات آن بر روي پاسخ ايمني سالمونيدهها شده و اجازه داده ماهي بهتر در برابر بيماري و استرس مقاومت کند.
هامر45 و همکاران (1997) اثرات تغذيه با مكمل هاي حاوي ويتامين هاي E و C جيره بر روي شاخص RBC خون در ماهي Salmo salar را مورد بررسي قرار دادند و دريافتند اندركنش بين اين ويتامين ها در رابطه با تاثير بر روي شاخص RBC خون وجود ندارد.
کووي46 و همکاران (1983) نياز ويتامين E ماهي قزلآلاي تغذيه شده با جيرههايي که حاوي اسيدهاي چرب چند غير اشباعي از روغن ماهي بود را مورد بررسي قرار دادند؛ جيره شامل 10? اسيد چرب و سطوح ويتامين 2 تا 10 ميليگرم بر 100 گرم جيره بود در پايان تفاوتي در افزايش وزن مشاهده نشد و ضريب تبديل غذا در همه تيمارها مشابه بود. همچنين هيچگونه علائم کمبود و علائم پاتولوژي مشاهده نگرديد، مرگ مير کمي در بين ماهيان اتفاق افتاده و همچنين افزايش شکنندگي گلبول قرمز در ماهيان تغذيه شده با سطح کم ويتامين E مشاهده شد.

فصل سوم
مواد و روش‌ها
3- مواد و روش‌ها
3-1- مواد
وسايل و مواد مصرفي و غيرمصرفي در تحقيق حاضر در جداول (3-1، 3-2، 3-3) خلاصه شده است:
جدول 3-1-مواد مصرفي مورد استفاده در تغذيه ماهيان
مواد مصرفي1. پودر ماهي 7. ليزين و متيونين
2. پودر سويا 8. آنتياکسيدان
3. روغن ماهي 9. ضد قارچ
4. کازئين 10. مکملهاي معدني و ويتاميني
5. ژلاتين 11. ويتامين E
6. نشاسته 12. ويتامين C
جدول 3-2- مواد مصرفي مورد استفاده در بررسي پارامترهاي خوني
مواد مصرفي1. کيت گلوکز 5. کيت توتال پروتئين2. لولههاي اپندرف 6. آب مقطر3. لولههاي هپارينه شده 7. تيغ اسکالپل4. سر سمپلر 8. کووت
جدول 3-3- مواد غير مصرفي مورد استفاده در تحقيق
مواد غير مصرفي1. آکواريوم 6. ميکرو سمپلر2. ترازو ديجيتال 7 . آون3. دماسنج 8 . دستگاه سانتريفوژ4. بخاري آکواريوم 9. دستگاه اسپکتوفتومتر5. سه راهي برق
3-2- روش‌ها
3-2-1- زمان و محل اجراي طرح
اين تحقيق از اسفند ماه 1391 تا ارديبهشت ماه 1392 در مرکز تحقيقات آبزي‌پروري شهيد برآبادي دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبيعي گرگان، دانشکده شيلات و محيط زيست، گروه شيلات، صورت گرفت.

3-2-2- تامين ماهي و اجراي عمليات پرورش
ماهيان مورد استفاده در اين طرح، بچه ماهي فلاورهورن ((Cichlosoma sp بود که از کارگاه تکثير و پرورش ماهيان زينتي قم تهيه شدند. ماهيان پس از انجام آداپتاسيون به مدت دو هفته به آکواريومها رهاسازي شدند سپس با سطوح مختلفي از ويتامينهاي E و C تغذيه گرديدند. در اين مطالعه 270قطعه بچه ماهي فلاورهورن با ميانگين وزني 15 گرم در 27 آکواريوم با ابعاد30 *40 *70 و با تراکم 10 عدد در هر آکواريوم پرورش داده شدند.

3-2-3- تغذيه ماهيان
جيره غذايي طبق نيازهاي غذايي ماهي فلاورهورن (پروتئين خام حدود 49?، چربي حدود 9?، فيبر خام 40?،‌ انرژي معادل 4200 کيلوکالري در هر کيلوگرم) با استفاده از نرمافزار UFFDA جيرهنويسي شد. جدول (3-4) جيرههاي آزمايشي تهيه شده را نشان ميدهد.
جدول 3-4 تجزيه اجزاي جيره غذايي و تنظيم جيرههاي آزمايشي
اجزاي جيره غذايي ترکيبات ماکروملکولهاي اجزاي جيره غذايي اجزاي جيره غذايي ( ? ) رطوبت ( ? ) پروتئين
( ? ) چربي
( ? ) کربوهيدرات
( ? ) خاکستر
( ? ) انرژي
( ? ) پودر ماهي 13/8 73/62 8/9 5/14 8/8 71/19 16 پودر سويا 1/9 6/54 6/0 37 77/6 65/14 34 کازئين 9/5 4/30 0 0 88/7 23/14 3/14 ژلاتين 63/10 87 0 0 0 79/16 8/7 نشاسته 32/11 12/0 0 90 0 16/17 3/18 روغن ماهي – 0 100 0 0 33/34 5/7 متيونين – 2/0 ليزين – 2/0 مکمل – 2 ضدقارچ – 25/0 آنتياکسيدان – – – – – – 25/0
براساس فرمول جيره در جدول 3-4 نمونه جيره با دوزهاي مختلف ويتامين E و C طبق جدول 3-5 ساخته شد و در مجموع 9 تيمار آزمايشي تهيه گرديد.

3-5 ميزان مکملهاي ويتاميني در تيمارها
تيمار 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ويتامين C
(mg/kg) 1000 100 100 0 1000 0 100 1000 0 ويتامين E
(mg/kg) 1000 1000 0 1000 100 100 100 0 0

3-2-4- زيست‌سنجي
براي آگاهي از عملکرد رشد ماهيان تحت تاثير استرس تراکم، در ابتداي دوره پرورش و در طول دوره پرورش هر 15 روز ماهيان زيست‌سنجي شدند. براي انجام اين کار تمام ماهيان موجود در آکواريوم‌ها توزين و طول کل آنها محاسبه شد و ماهيان بر اساس 2?وزني تغذيه شدند.

3-2-5- اندازه‌گيري شاخص‌هاي رشد ماهي
3-2-5-1- افزايش وزن بدن47
اين شاخص به منظور مشخص نمودن ميزان تغيير ايجاد شده در وزن ماهيان تغذيه شده با جيرههاي آزمايشي در کل دوره پرورش مورد استفاده قرار گرفت. براي اندازه گيري افزايش وزن بدن از فرمول زير استفاده شد:
رابطه 3-1
BWI= wt2- wt1
گرم وزن اوليه ماهيWt1=
گرم وزن نهايي ماهي Wt2=
3-2-5-2-درصد افزايش وزن بدن48
رابطه 3-2 = [(wt2-wt1) / wt1] *100درصد افزايش وزن
گرم وزن اوليه ماهي Wt1=
گرم وزن نهايي ماهي Wt2=

3-2-5-3- ضريب رشد ويژه49
براي اندازهگيري ضريب رشد ويژه از فرمول زير استفاده شد.
رابطه 3-3= [(Lnwt2 – Ln wt1)/t2-t1] * 100 ضريب رشد ويژه
لگاريتم طبيعي وزن اوليه ماهي Lnwt1=
لگاريتم طبيعي وزن نهايي ماهي Ln wt2 =
طول دوره آزمايش t2-t1=

3-2-5-4- فاکتور وضعيت50
براي اندازهگيري فاکتور وضعيت از فرمول زير استفاده شد.
رابطه 3-4= [W/L3] * 100فاکتور وضعيت
وزن ماهي بر حسب گرمw =
طول کل ماهي بر حسب سانتي مترL =

3-2-5-5- کارايي غذا51
اين شاخص رابطه بين افزايش وزن و رشد رابه ما نشان ميدهد که هرچه بيشتر از 1 باشد بهتر است. براي اندازهگيري کارايي غذا از فرمول زير استفاده شد.
رابطه 3-5 = [live weight gain (g) / dry feed eaten (g)] *100 کارايي غذا
گرم وزن بدست امده ماهي live weight gain (g) =

3-2-5-6- ضريب تبديل غذايي52
براي اندازهگيري ضريب تبديل غذايي از فرمول زير استفاده شد.
رابطه 3-6 =dry feed eaten (g) / live weight gain (g) ضريب تبديل غذايي
غذاي خورده شده (گرم) = dry feed eaten (g)
گرم وزن بدست امده ماهي = live weight gain (g)

3-2-6- کنترل عوامل فيزيکي و شيميايي آب
با توجه به اهميت عوامل محيطي مناسب و يکنواخت نگه داشتن آنها طي دوره پرورش در رشد و سلامتي ماهيان علاوه بر دقت کافي در رعايت بهداشت آکواريومهاي آنها ، براي حفظ سطح اکسيژن محلول به ميزان مناسب در طول آزمايش از هوادهي با سنگ هوا استفاده شد. درجه حرارت با دماسنج هر روز در 3 نوبت و pHو غلظت آمونياک به طور هفتگي اندازهگيري ميشد.

3-2-7- نحوه خونگيري و انجام آزمايشات خوني
3-2-7-1- نحوه خونگيري و نگهداري خون
نمونهگيري خون به وسيله قطع ساقه دمي انجام گرفت. 2 سري نمونه خون، يکسري در لولههاي اپندرف براي بدست آوردن ميزان گلوکز و توتال پروتئين، و يکسري در لولههاي حاوي ماده ضد انعقاد (هپارين) گرفته شد. لولههاي اپندرف را بلافاصله در دستگاه ميکروسانتريفوژ گذاشته تا مايع پلاسما حاصل شود سپس بوسيله ميکروسمپلر، مايع پلاسما را به لولههاي اپندرف ديگر منتقل گرديد و تا انجام آزمايشات مورد نظر در فريزر نگهداري شد. لولههاي هپاريندار حاوي نمونه خون تا رسيدن به آزمايشگاه در مجاورت کيسه يخ نگهداري شدند.

3-2-7-2- اندازه‌گيري گلوکز ( طول موج 546 نانومتر)

جدول3-6 روش آماده کردن نمونه (استاندارد) و بلانک جهت اندازه‌گيري گلوکز خون ماهي فلاورهورن
عامل بلانک (ميکروليتر) نمونه يا استاندارد (ميکروليتر)



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید