استاد راهنما: دکتر مهدی اکبرنژاد
نام دانشجو: زهرا منصورزاده
شماره دانشجوئی: 921311406

اینجانب زهرا منصور زاده دانشجوی دوره کارشناسی ارشد،گرایش علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام گواهی مینمایم که تحقیقات ارائه شده در این پایاننامه توسط شخص اینجانب انجام شده و صحت و اصالت مطالب نگارش شده مورد تایید میباشد، و در موارد استفاده از کار دیگر محققان به مرجع مورد استفاده اشاره شده است . بعلاوه گواهی می نمایم که مطالب مندرج در پایاننامه تاکنون برای دریافت هیچ نوع مدرک یا امتیازی توسط اینجانب یا فرد دیگری در هیچجا ارائه نشده است و کلیه حقوق معنوی این اثر به دانشگاه ایلام تعلق دارد. مقالات مستخرج از پایاننامه، ذیل نام دانشگاه ایلام (Ilam University) به چاپ خواهد رسید. و در تدوین متن پایان نامه چارچوب (فرمت) مصوب دانشگاه را بطور کامل رعایت کردهام.

امضاء دانشجو :
تاریخ:

تقدیم به:

اولین شهید تکفیر…

امام علی(ع)

***
«تکفیر نما عقربهی قبله نما را
چون اوست که سمت تو نشان داده خدا را»

«وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ»
(آلعمران/163)

با تشکر و سپاس از استاد دانشمند و گرانقدرم دکتر مهدی اکبرنژاد
که از محضر پر فیض راهنمایی هایشان، بهرهها بردم.

و با امتنان بیکران از استاد فرزانه دکتر سهراب مروّتی که با مساعدت بی شائبهی خويش مرا در این راه یاری نمودند.
وبا سپاس بی دریغ از هیئت محترم داوران که این پایاننامه را با بیان نکات ارزنده خویش تصحیح و تکمیل می نمایند.

با تقدیر و درود فراوان خدمت پدر و مادر عزیز، دلسوز و فداکارم که پیوسته

جرعه نوش جام تعیلم و تربیت، فضیلت و انسانیّت آنها بودهام و همواره چراغ

وجودشان روشنگر راه من در سختیها و مشکلات بوده است.

و با تشکر خالصانه خدمت همه کسانی که به نوعی مرا در به انجام رساندن این مهم

یاری نمودهاند.

چکیده:
اصلیترین منابع شریعت اسلامی قرآن، سنتِ پیامبر اکرم (ص) و سیرهی ائمهی اطهار (ع) هستند که استفاده از آیات و روایات و فهم و استنباط از آنها نیازمند به کارگیری روشهایی صحیح و اصولی است. لذا هر جريان و گروهى در طول تاريخ از جمله جریانهای تکفیری بر اساس شیوهی بکارگیری این روشها مبانى و اعتقادات خود را تدوین نموده است. پرداختن به مبانی اعتقادی جریانهای تکفیر محور، از میان گروههای دیگر مهمتر مینماید؛ زیراکه برداشت نادرست و غیر اصولی از قرآن موجب اجتهادهای ناروا، شکلگیری فتاوای افراطیِ تکفیری و در نهایت به خطر افتادن جان، مال و حیثیت مسلمانان (و احتمالاًغیر مسلمانان) در تمام جهان خواهد شد.
این پژوهش زاویهی دید خود را به طور گسترده، به آیات و روایاتی معطوف نموده که موضع برداشتهای ناصواب گروههای تکفیری قرار گرفتهاند؛ و به تبع آن عملکرد آنان در فعالیتهای میدانیِ کشورهای اسلامی – با شعار دفاع از قرآن و سنت- را رقم میزند. نتیجه آنکه بررسی قرآن و حدیث خارج از مبانی و روش های صحیح خود، به تحريف، تكفير بى‏ضابطه و آشفتگی در برداشت و تفسير از آن دو منجر خواهد شد.

کلیدواژه: مبانی، روش، تکفیر، قرآن و حدیث، جریان تکفیری.

فهرست مطالب

عنوان و شماره صفحه

فصل اول: کلیات تحقیق
1-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………1
1-2 تاریخچه پیدایش جریان های تکفیری………………………………………………………………………4
1-3 تعریف و بیان مسئله………………………………………………………………………………………………8
1-4 اهمیّت و ضرورت انجام پژوهش……………………………………………………………………………9
1-5 سؤالات پژوهش………………………………………………………………………………………………….9
1-5-1 سؤال اصلی……………………………………………………………………………………………………..9
1-5-2 سؤالات فرعی……………………………………………………………………………………………….10
1-6 مرور پژوهش های گذشته……………………………………………………………………………………10
1-7 اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………….13
1-7-1 اهداف اصلی…………………………………………………………………………………………………13
1-7-2 اهداف فرعی…………………………………………………………………………………………………13
1-8 روش انجام پژوهش……………………………………………………………………………………………14
1-9 اصطلاحات و تعاریف…………………………………………………………………………………………14
1-9-1 مبانی……………………………………………………………………………………………………………14
1-9-2 روش……………………………………………………………………………………………………………14
1-9-3 جریان تکفیری………………………………………………………………………………………………15

فصل دوّم: مبانی جریان های تکفیری در برداشت از آیات و روایات

2-1 گذشته گرایی (پیروی محض از سلف و حجیّت فهم آنان)…………………………………………18
2-2 ظاهر گرایی………………………………………………………………………
………………………………22
2-2-1 ظاهرگرایی در آیات توحیدی………………………………………………………………………….27
2-2-1-1 توحید ربوبی……………………………………………………………………………………………..28
2-2-1-2 توحید الوهی……………………………………………………………………………………………..30
2-2-1-3 توحید صفاتی…………………………………………………………………………………………….32
2-2-2 تجسیم خداوند با تشبيه او به خلق………………………………………………………………………33
2-3 تفسیر انحرافی از بدعت……………………………………………………………………………………….36
2-4 تأویل ستیزی……………………………………………………………………………………………………..42
2-5 استحسان ………………………………………………………………………………………………………….44
2-6 تکفیر عقل و منطق (عدم استقلال بخشی به عقل در فهم حقایق)……………………………….46
2-7 ممنوعیت تقليد (از مراجع ذیصلاح دینی) و مشروعیت اجتهاد (خودسرانه)…………………49
2-8 تعریف و تفسیر ویژه از جهاد………………………………………………………………………………..51
2-9 ممنوعیت بزرگداشت نام و ياد اوليا و انبياء………………………………………………………………55
2-10 اخباریگری……………………………………………………………………………………………………59
فصل سوم: روش برداشت جریان های تکفیری از آیات و روایات
3-1 برداشت گزینشی از آیات و روایات……………………………………………………………………..61
3-2 برداشت با تفسير به رأي………………………………………………………………………………………66
3-3 برداشت با تبعیّت محض از احادیث (ضعیف)………………………………………………………….69
3-4 برداشت با پیشفرض (انکار)……………………………………………………………………………….70
3-5 برداشت با تأویل به رأی………………………………………………………………………………………73
3-6 برداشت با تکثر معنایی (واژگان و تعابیر)………………………………………………………………..75
3-7 برداشت با تضییق گسترهی معنایی…………………………………………………………………………80
3-8 برداشت با التزام به عمل بیش و پیش از اندیشه ( تقدیم نقل برعقل)……………………………..82
3-9 برداشت با تحریف در احادیث استنادی………………………………………………………………….86
3-10 برداشت با خلط معانی و مفاهیم…………………………………………………………………………..89
3-11 برداشت ابزاری (از روایات ملاحم و فتن در آخرالزمان)………………………………………….91

نتیجهگیری…………………………………………………………………………………………………………..94

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………………..96

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1 مقدمه:

در اندیشهی اصیل اسلامی برای پیبردن به مقاصد و مفاهیم دینی (اعم از آیات و روایات) وجود دو عنصر اصلی و مکمّل به نام عقل و نقل واجب و ضروری بوده است. زیرا که تلازم این دو با یکدیگر ما را به سرمنزل مقصود میرساند. لکن در این میان سلفیان و جریانهای تکفیری خلاف این قاعده را در پیش گرفتهاند و معتقدند فقط يک روش صحيح و درست برای دستیابی به تعالیم الهی وجود دارد و آن راه نقل يا کتاب و سنت است؛ آنها با روش عقلي و شهودي مخالف‌اند.
سرآغاز تفکیک نقل از عقل پس از رحلت حضرت رسول(ص) و محرومیّت جهان اسلام از وجود پر مهر ایشان بود؛ به این صورت که شیوههای برداشتِ دولتمردان و سیاستمدارانِ وقت از وصایا و بیانات ایشان (و حتی از آیات قرآن کریم) دچار تغییرات عمیقی شد.
بارزترین مورد در این باره برداشت ظاهرگرایانه است؛ آنها از آیهای همچون:« …إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ…»(انعام/57) (به درستی که هیچ حکمی بجز حکم خدا نیست) که جریان تکفیریِ خوارج با برداشت انحرافی از قرآن و فهم نادرست دین، از پیروی امام واجب الإطاعة دست کشیدند و چون او را تکفیرکردند، با او به جنگ برخاستند.
امیرالمؤمنین علی علیه السلام دربارهی شعار این گروه فرمود: «کلمةُ حق یُراد بِها الباطلُ» (شریف رضی،1377،ص820) یعنی جملهی «لاحکم الاّ الله» کلمه حق است، ولی خوارج از این آیه اندیشهی باطل استنباط کردند؛ زیرا حکم در این آیه به معنای قانون و برنامهی حکومت است

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید