مختلف اولین مهارت زمینه ساز کاربرد رسانه‌ها توسط معلم است .زیرا در موقعیت‌های یاددهی –یادگیری، انواع بسیاری از رسانه‌ها می‌توانند مورد استفاده‌ی معلمان قرار گیرند که لازمه‌ی انتخاب صحیح آنها آشنایی با ویژگی‌ها، توانمندیها و محدودیتهای هر یک است.
زمانی که پدیده‌های مورد بررسی متعددند، طبقه‌بندی آنها براساس شباهتها و تفاوتها‌یشان به تسهیل کار مطالعه کمک می‌کند. رسانه‌های یاددهی-یادگیری در منابع مختلف به شیوه‌های گوناگون طبقه‌بندی شده‌اند. طبقه‌بندی ارائه شده در این پژوهش، براساس ویژگی‌های مهم رسانه‌ها شکل گرفته است. در این طبقه‌بندی رسانه‌ها صرفاً براساس برجسته‌ترین-و نه تمامی- مشخصه‌هایشان به طور قراردادی در طبقه‌ها و گروه‌هایی جای گرفته‌اند. به این ترتیب، در یک رسانه ممکن است ویژگی خاصی مشاهده شود که به نظر برسد براساس آن باید در طبقه یا گروه دیگری جای گیرد. اما با توجه به اینکه ما رسانه‌ها را به طور قراردادی و بر مبنای مهمترین و برجسته‌ترین ویژگی‌هایشان در آن محل و نه جای دیگر قرار داده‌ایم این موارد را می‌توان توجیه کرد.
در این طبقه‌بندی، رسانه‌های یاددهی-یادگیری به طور کلی به چهار طبقه‌ی: ۱- دیداری ۲- شنیداری‌ ۳- دیداری -شنیداری و ۴- چند حسی، تقسیم می‌شوند. هر یک از این طبقه‌ها به گروه‌ها و دسته‌هایی به شرح زیر تقسیم می‌شوند:
I- رسانه‌های دیداری
رسانه‌های دیداری، رسانه‌هایی هستند که عمدتاً بر حس بینایی اتکاء داشته و از طریق دیداری پیام‌های خود را به مخاطبان منتقل می‌کنند. رسانه‌های این طبقه، خود به دو گروه زیر تقسیم می‌شوند:
۱- رسانه‌های نوشتاری
رسانه‌های نوشتاری از طریق نوشته‌ها و متون چاپی یعنی رمزهای کلامی کتبی پیام مورد نظر را به گیرندگان پیام منتقل می‌کنند. اعضای مهم رسانه‌های نوشتاری عبارتند از:
الف- کتاب‌ها: کتاب یک اثرنوشتاری است که بر روی کاغذ، پوست، پارچه نوشته شده باشد این اثردارای جلد است و به طریقی صحافی شده است. کتاب برای آموزش اطلاعات، مفاهیم و اصول و تمیز دادن آنها می تواند به کار رود.
ب- روزنامه‌ها و نشریات تخصصی: نشریه‌ای است با عنوان مشخص که به صورت شماره‌ها یا جزوه‌های پیاپی با فاصله زمانی منظم برای مدت نامحدود منتشر می شود و حاوی مقالات درباره موضوعهای مختلف از نویسندگان مختلف است.
ج- اسناد وکتیبه‌ها: اسناد موجود در کتانخانه‌های ملی و یا کتیبه‌های موجود در آثار باستانی نیز می‌توانند به عنوان رسانه‌ای آموزشی مورد استفاده قرار گیرند.
د- بروشور‌ها و تراکت‌ها: یکی از رسانه‌های در دسترس که به سرعت و سهولت توسط معلم و دانش آموز تولید می‌شود و دراکثر مواد درسی کاربرد دارد بروشور و تراکت (پیام‌های کوتاه آموزشی بر روی یک کاغذ A4)
۲- رسانه‌های غیرنوشتاری
اگر چه در رسانه‌های یاددهی-یادگیری احتمالاً از رمزهای کلامی نوشتاری نیز استفاده می‌شود، اما سهم آن نسبت به دیگر راه‌های انتقال پیام کمتر است. در شکل‌دهی این رسانه‌ها رمزهای تصویری نقش بیشتری دارند. این گروه، خود به سه دسته‌ی زیر تقسیم می‌شود:
الف- رسانه‌های تابلویی (نمایشی)
این دسته از رسانه‌های دیداری غیرنوشتاری شامل اعضای زیر است:
۱- تابلو گچی این تابلوها از متداول ترین و ارزان ترین انواع تابلوها در آموزش هستند که به کارگیری آنها بسیار ساده و آسان است. در استفاده از این تابلوها از روشهایی سود جسته می‌شود از جمله: روش الگو، روش قالب، روش شبکه یا جدول و روش پنهانی.
۲-تابلو پارچه‌ای یکی از انواع تابلوهایی است که بر اساس اصل چسبندگی دو سطح پرزدار تهیه و مورد استفاده قرار می‌گیرند. در کاربرد این تابلوها می‌توان دو حس دیداری و شنیداری شاگردان را بکار گرفته و هر گونه مطلبی را به صورت عینی ارائه دهید. جابجا کردن نوشته‌ها و تصاویر بر روی تابلو امکان نوعی حرکت و تغییر را به معلم می‌دهد. متغیر سرعت یکی از مزایای استفاده از این گونه تابلوهاست و امکان مشارکت شاگردان و همکاری آنان در تدریس نیز فراهم می‌گردد.
۳- تابلو مغناطیسی؛ این تابلوها بر اساس اصل جذب فلزات به طرف آهن ربا، تهیه و مورد استفاده قرار می‌گیرند. از محدودیت‌های عمده کاربرد این تابلوها، سنگینی آنهاست. به علاوه دشواری تهیه مجدد و گم شدن آهن ربایی است که برای نگهداری تصاویر بر روی تابلو از آنها استفاده می‌شود. در استفاده از تابلوهای مغناطیسی اشیاء سه بعدی کوچک را نیز می‌توان به کار برد.
۴- تابلو الکتریکی: در ساختمان اینگونه تابلوها می‌توان از چوب، یا مواد مشابه دیگر استفاده کرده و به کمک مقداری سیم یک لامپ کوچک چراغ قوه و یا زنگ اخبار تابلوی ارزشمندی را تهیه کرد. این تابلوها در مستقل بار آوردن فراگیر موثر است. زیرا که دانش آموز یا فراگیر می‌تواند کار خودش را به خاطر بازخورد سریعی که وسیله روشن شدن لامپ، دریافت می‌کند، ارزشیابی کند. به عبارتی شاگردان نیاز کمتری به کمک معلمان دارند و خود می‌توانند صحت و سقم پاسخها را حدس بزنند.
۵-تابلو مازیکی: تابلوهای ماژیکی تابلوهایی هستند که از سطوحی صاف و معمولاً سفید رنگ تشکیل شده اند. مزیت این تابلوها بر تابلوهای گچی این است که از نظر بهداشتی تمیز و راحت هستند و گرد و غبار ایجاد نمی کنند.  
۶-تابلو اعلانات: تابلو بسیار ساده که معمولا از جنس یونولیت یا اسفنج است و امکان نصب مطالب متنوع را فراهم می‌کند.
۷- وایت برد هوشمند:تابلوهای الکترونیکی که با اتصال به رایانه به عنوان نمایشگر و تابلو ی همزمان عمل می‌کنند وامکان ضبط وچاپ مطالب نوشته شده را دارد .به علاوه ابزارهای آموزشی متعددی را در اختیار معلم قرار می‌دهد. وامکانات متنوع دیگر رایانه‌ای را به تابلو ی آموزشی به صورت لمسی یا فینگرتاش اضافه می‌کند.
ب- رسانه‌های تصویری مات
این دسته از رسانه‌های دیداری غیرنوشتاری شامل اعضای زیر می‌شود:
۱- طراحی و نقاشی:معلمان می‌توانند با استفاده از خطوط و اشکال از طراحی و نقاشی ساده به عنوان یکی از رسانه‌های آموزشی استفاده کنند.
۲- کاریکاتور: کاریکاتور، پرداختن به حقایق بصورتی طنزآمیز در قالب طرح و تصویر است . کاریکاتوریست برای اینکه ماهیت قضایا را روشن کند حقیقتی را که می‌خواهد به بیان آن بپردازد به صورتی اغراق آمیز بیان می‌کند.
کاریکاتور دارای چند ویژگی می‌باشد: یکی طنز و دیگری اغراق در نمایش حقیقت. معلم در برخورد با مسائل اجتماعی میتواند از کاریکاتور برای شروع بحث و جلب توجه دانش آموزان استفاده کند . چنین معلمی باید ذهنی کنجکاو داشته و به مسائل اجتماعی وقوف کامل داشته باشد .
۳- طرح خطی: استفاده از خطوط و علائم تخصصی برای نشان دادن روابط درونی اشیاء یا پدیده‌ها را طرح خطی می‌نامند. این رسانه بسیار انتزاعی است.
۴- نمودارنمودارها، رسانه‌هایی هستند که به منظور ارائه و نشان دادن روابط عددی و نسبی اقلام بکار گرفته شده و گیرنده پیام را قادر به درک معنای خاص یک توده از اطلاعات پیجیده می‌کنند. (احدیان، ۱۳۷۴، ۳، ص۱۲۸). یک نمودار بیان دیداری داده‌های عددی است، جدولی از اعداد، حاوی اطلاعات گسترده‌ای است که خواننده را قادر به درک معنای خاص یک توده از اطلاعات پیچیده می‌کنند. هدف اساسی از نمودارها، نمایش اطلاعات کمّی به صورت ساده و سریع است. بعضی از نمودارها، دارای یک مقیاس اندازه گیری می‌باشند، مانند نمودار دایره‌ای و بعضی دیگر دارای دو مقیاس می‌باشند، مانند نمودار خطی
۵- چارت: چارت معانی بسیار متعددی دارد . برای یک دریانورد به یک نوع نقشه مخصوص اطلاق می‌شود و برای معلم بیشتر یک وسیله ترسیمی است و ارائه ایده‌ها و مفاهیمی که تفهیم آنها از طریق کتبی یا شفاهی مشکل است . چارتهای کارآ و موثر ترکیبی از انواع فرمهای ترسیمی – تصاویر – نقاشی – گرافها و دیاگرامها هستند و بطور خلاصه میتوان چارت را اینگونه تعریف کرد : چارت مجموعه‌ای از مواد تصویری- ترسیمی – عددی و یا حروفی طرح خطی است که همواره با هم جریانات یا اطلاعات مهم را بصورت روشن و مختصر ارائه میدهد . تقسیمات اداری کشور، بخشهای یک سخنرانی و … و نمونه‌هایی از مطالب بیشماری هستند که می‌توانند از طریق چارت ارائه شوند .انواع چارتها : چارتها انواع متعددی دارند چارتهایی که بیشتر در آموزش مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از : چارت نواری یا برگردان – چارت درختی یا جویباری – چارت جریانی یا سازمانی – چارت شکل بندی مطالب و چارت جدول‌بندی .
۶- نقشه و کره : نقشه‌ها تصاویری از بخش‌های مختلف سطح زمین یا سایر کره‌های آسمانی هستند. هر بخش از نقشه مطابق اصل آن در طبیعت است ولی با مقیاس کوچکتر. ترسیم حدود و مرزهای جغرافیایی یا گستره محدوده‌های آب و هوایی با استفاده از علائم و راهنماهای قرار دادی برا شناخت هر چه بیشتر کره زمین
۷- پوستر پوسترها ورقه‌ها و تابلوهایی هستند که به منظور انتقال صریح، روشن، جالب توجه و ارزان قیمت اطلاعات و یا ترویج و اشاعۀ طرز فکرها، ایده‌ها و ارزشها بکار برده می‌شوند. پوسترها جنبۀ همگانی داشته و می‌خواهند فکر یا ایده‌ای را در بیننده ایجاد یا تقویت و القاء نمایند. بدین جهت هر چقدر پیامها را ساده تر و مستقیم تر ارائه دهند، تاثیر آنها  زیادتر و موثرتر خواهد بود.
۸- عکس و پروژکتور اوپک :تصویر یک رسانه دیداری دیداری غیرشفاف دو بعدی است که افراد، مکانها، اشیاء یا روابط بین آنها را نشان می دهد. وعکس‌های کوچک را می‌توان با پروژکتور اوپک بر روی پرده در اندازه بزرگ منعکس نمود.
ج- رسانه‌های تصویری شفاف
این دسته از رسانه‌های دیداری غیرنوشتاری شامل اعضای زیر است:
۱- میکروفورم‌ها: رسانه‌هایی که مقادیر زیادی از اطلاعات را در سطح و فضایی کوچک و شفاف نگهداری می‌کنند.این کار از طریق عکاسی با دوربین‌های مخصوص انجام می‌شود.و شامل میکروفیلم و میکروفیش و میکرو کارت می‌باشد.
۲- طلق شفاف و پروژکتور اورهد: طلق شفاف یک رسانه دیداری شفاف است که از تصویری رنگی یا سیاه و سفید بر روی سطحی از استات یا پلاستیک شفاف تشکیل شده است. دستگاهی که طلقهای شفاف را با آن نشان می دهند پروژکتور اورهد نام دارد.
۳- اسلاید و پروژکتور اسلاید صفحات شفاف و یا فیلم‌های مثبت دارای تصویر که در اثر عبور نور از آنها تصویر بر روی پرده نمایش و یا مانیتور پروژکتور منعکس می‌شود. به عبارتی اسلاید عبارت است از: تصاویر ترسیم شده بر روی یک صفحه شفاف یا فیلم‌های مثبتی از عکس‌ها که در اثر عبور نور از آنها تصویر را بر روی پرده و یا دیوار منعکس می‌کنند.
۴- فیلم استریپ و پروژکتور فیلم استریپ: این رسانه از تعدادی تصاویر مربوط به هم که روی فیلم‌های ۳۵ میلی متری چاپ می‌شوند، تشکیل گردیده است و دارای نظم و ترتیب می‌باشند. فیلم استریپ از حیث ظاهری شباهت زیادی به فیلم‌های

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید