ارزیابی از کل فرایند یادگیری و پیشرفت دانش آموزان و در نهایت تجدید نظر و اصلاح آن است.
متخصصان الگوهای متعددی را برای طراحی آموزشی ارائه نموده‌اند یکی ازاین الگوها توسط‌هانیک مولندا و راسل به نام مدل ASSURE می‌باشد. که شامل مراحل زیر است:
۱- ویژگی‌های دانش‌آموزان را معین کنید.
۲- هدف‌های کلی و جزئی را تعیین کنید.
۳- روش‌ها، رسانه‌ها و مواد را انتخاب کنید.
۴- مواد و رسانه‌های آموزشی را در خلال برنامه آموزشی به کار ببرید.
۵- فعالیت دانش‌آموزان را طلب کنید.
۶- ارزشیابی و تجدیدنظر به عمل آورید.
البته نکته قابل توجه درمورد الگوی فوق این است همه اجزاء در یک تعامل دایره‌ای بر روی هم تاثیر و تاثر دارند. به علاوه چنانکه ملاحظه می‌شود ۲ مرحله از این الگو به انتخاب و کاربرد رسانه‌ها اختصاص دارد.
الگوی طراحی آموزشی (ذوفن، ص ۳۷)
دو- مهارت انتخاب رسانه
تولید رسانه‌های آموزشی توسط شرکت‌ها و یا سازمان‌های گونا گون این امکان را در اختیار معلمان آگاه و علاقه‌مند به کاربرد رسانه‌های یاددهی-یادگیری قرار می‌دهد تا نیاز خود را از میان محصولات متنوع تولیدی شرکت‌های مختلف برگزینند. اما معلمان چگونه باید به این کار اقدام ورزند؟ چه معیارهایی می‌تواند راهنمای ایشان در انتخاب رسانه‌ی مورد نیازشان و یا حتی تولید برخی رسانه‌های نسبتاً ساده‌تر باشد؟
انتخاب یک یا چند رسانه‌ی یاددهی-یادگیری مناسب برای یک موقعیت آموزشی خاص کاری آگاهانه و دقیق است. برای انجام این کار، بیش از اعمال سلیقه و علاقه‌های شخصی باید منطق و معیارهای مشخص و قابل اعتماد حکمفرما باشد.
از یک رسانه‌ی معین، هر چند کیفیت بسیار خوبی هم داشته باشد، در تمام موقعیتهای آموزشی نمی‌توان استفاده کرد، زیرا هر موقعیتی رسانه‌ی خاص خود را می‌طلبد و این رسانه باید با توجه به تمامی‌جنبه‌ها و مشخصه‌های آن موقعیت انتخاب شود. امر انتخاب رسانه‌ی یاددهی-یادگیری باید از دو جنبه مورد توجه قرار گیرد:
۱. از میان رسانه‌های متنوع و گوناگونی که وجود دارند کدام یک یا کدامین مجموعه را برگزینیم؟
۲. پس از مشخص شدن نوع رسانه، مثلاً اسلاید یا نقشه، از میان مجموعه اسلایدها یا نقشه‌های متعددی که توسط تولیدکنندگان مختلف به بازار عرضه شده کدام یک به نحوی می‌تواند پاسخگوی نیازهای ما باشد؟
در ارتباط با جنبه‌ی اول، مهمترین و کلی‌ترین معیار انتخاب رسانه‌ها در موقعیتهای آموزشی، توجه به مفهوم طراحی منظم (سیستماتیک) درس است که در صفحات قبل مورد بررسی قرار گرفت. همان طور که اشاره شد مطابق با این مفهوم، رسانه‌ی یاددهی-یادگیری یکی از اجزای طراحی هر درس تلقی شده و با سایر اجزای آن دارای تعامل است.
براساس نگرش سیستماتیک به امر طراحی درس، تصمیم‌گیری در مورد چگونگی و انتخاب هر عنصری، از جمله رسانه‌ی یاددهی-یادگیری، امری سلیقه‌ای، شخصی،‌ دستوری و بخشنامه‌ای نیست. با توجه به رابطه‌ی تنگاتنگ عناصر هر سیستم و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آنها از یکدیگر و اینکه فقط یک مجموعه از عناصر هماهنگ و منطبق با یکدیگر می‌توانند شاگردان را در دستیابی به اهداف آموزشی یاری رسانند، انتخاب رسانه مورد نظر حتماً باید با توجه به سایر عناصر طراحی درس صورت گیرد.
در رابطه با جنبه‌ی دوم انتخاب رسانه، یعنی برگزیدن یک رسانه‌ی مشخص از میان انواع تولیدی شرکتهای مختلف باید برمبنای ویژگی‌های اساسی و اختصاصی آن رسانه دست به انتخاب زد. مثلاً یک پوستر باید در عین رنگی و جذاب بودن، ساده و کاملاً گویا باشد. (امیرتیموری،۱۳۸۷، ۱۰، صص ۲۳۹-۲۳۸)
اصول انتخاب رسانه
براساس آنچه تاکنون بررسی شد رسانه‌ی لازم برای هر آموزشی را می‌توان با توجه به موارد ذیل برگزید:
۱. از آنجا که رسانه‌ها به دلیل رسانه بودنشان یعنی، انتقال محتوای آموزش از فرستنده به گیرنده با هم تفاوتی ندارند، باید ساده‌ترین و ارزانترین آنها را برای هر آموزشی انتخاب کرد. این یک اصل کلی است و مانند هر اصل کلی دیگر دارای ملاحظات، استثنائات و تبصره‌هایی است.
۲. گاهی خصوصیات ویژه محتوا، نوع خاصی از رسانه را طلب می‌کند. در شکل انتخاب رسانه براساس خصوصیات محتوا نشان داده شده است.
۳. گاهی خصوصیات ویژه‌ی فراگیران نوع خاصی از رسانه را طلب می‌کند، مانند وقتی که آموزش به نابینایان یا ناشنوایان باشد یا به طور کلی آموزش به کودکان استثنایی که در این صورت نوع ویژگی خاص فراگیر، نوع رسانه را تعیین می‌کند.
۴. در انتخاب رسانه، باید به گرایش شاگردان به رسانه‌ی موردنظر، برداشت آنان از نظر میزان یادگیری از طریق آن رسانه، و انتخاب رسانه توسط شاگردان توجه شود و در هر مورد پیش‌بینی‌های لازم برای انتخاب رسانه به عمل آید. باید خاطر نشان ساخت که جذابیت رسانه‌های جدید برای شاگردانی که اولین بار با آن روبرو می‌شوند امری دائم و پایدار نیست و این جذابیت به مرور زمان (حدود هشت هفته) از بین می‌رود. بنابراین، طراح و تکنولوژیست آموزشی نباید روی نو و جدید بودن رسانه بیش از اندازه حساب کند.
۵. گاهی مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و غیره نوع خاصی از رسانه را طلب می‌کند. برای مثال، اگر برای دستیابی به اهداف آموزشی برنامه پنح ساله‌ی اول توسعه، نیروی انسانی کافی برای ارائه آموزشهای حضوری در اختیار نباشد، این واقعیت استفاده از روش‌های آموزش از راه دور یا رسانه‌هایی مانند تلویزیون و جزوات خودآموز را پیش روی طراحان آموزشی قرار می‌دهد. گاهی نیز عدم امکان مالی برای پوشش دادن آموزشی به تمام افرادی که باید آموزش ببینند، باعث وقفه در آموزش می‌شود که در این صورت نیز استفاده از رسانه‌هایی مانند رادیو پیشنهاد می‌شود.
به طور کلی شناسایی انواع رسانه‌ها و ظرفیتها و محدودیت‌های هر یک از آنها لازمه‌ی به کارگیری صحیح آنها در انواع آموزشهاست و تکنولوژیست آموزشی باید با توجه به تمام خلایق، نیازها و اهداف ارائه شده؛ بهترین، با صرفه‌ترین و کاراترین رسانه را انتخاب و پیشنهاد کند. با توجه به اینکه حجم زیادی از کتابهایی که در زمینه تکنولوژی آموزشی در کشور ما منتشر شده به معرفی و تشریح رسانه‌های آموزشی و وسایل کمک آموزشی اختصاص داده شده از تکرار این مباحث در این نوشته خودداری می‌شود.
در خاتمه باید خاطر نشان ساخت که شرط اساسی کاربرد رسانه‌های مختلف آموزشی توجیه اقتصادی، اجتماعی، و آموزشی محکمی است که باید پیشنهاد کنندگان به کارگیری این رسانه‌ها ارائه کنند. جذابیت، زیبایی، تازگی و حتی شایع شدن یک رسانه یا یک وسیله در سایر کشورها، نباید توجیهی برای استفاده از آن در کشور ما باشد؛ زیرا مکرر مشاهده شده است که کمپانیها و کارخانه‌های تولید کننده‌ی این گونه وسایل و ابزار جدید، صرفاً به دنبال بازارهای جدید مصرف هستند و با صرف هزینه‌های سنگین تبلیغاتی و بازاریابی، کالای جدید خود را به کشورهای مختلف عرضه می‌کنند، و این کشورهای مصرف‌کننده هستند که باید به دور از تبلیغات ایجاد شده، وسایل و رسانه‌هایی را برگزینند که پاسخگوی نیازهای واقعی آنهاست. (فردانش ،۱۳۷۲، ۵۰، صص ۱۶۴-۱۶۲)
معلم باید با توجه به هدفهای طرح درس از میان انواع موارد و وسایل آموزشی، مناسبترین آنها را انتخاب کند. رسانه‌هایی که انتخاب می‌شوند، باید ویژگی‌های فنی زیر را داشته باشند: توانایی انتقال پیام مورد نظر، قابلیت حمل و نقل، در دسترس بودن، اقتصادی بودن و رجوع پذیری.
همه‌ی رسانه‌ها توانایی انتقال هر نوع پیامی را ندارند. به عنوان مثال، با استفاده از تخته و گچ رنگی می‌توان قسمت‌های مختلف گل را نشان داد، ولی نمی‌توان جریان باز شدن گل را هم روی تخته نشان داد. از سوی دیگر، برای نمایش قسمت‌های مختلف گل، خود گل در مقایسه با تصویر آن، رسانه بهتری است. ولی اگر گل مورد نظر از انواع گل‌هایی باشد که در محل آموزش یافت نمی‌شود، تخته برای نشان دادن تصویر آن مناسب است. (صفوی، ۱۳۸۲، ۴۶، صص۲۶۶-۲۶۵)
معیارهای انتخاب رسانه
۱- همخوانی با هدفها، محتوا و شیوه‌های آموزشی
می‌دانیم که هر فرآیند ارتباطی، از جمله فرایندهای ارتباطی یاددهی-یادگیری در پی اهدافی خاص شکل می‌گیرند. در موقعیتهای آموزشی، هدفهای آموزشی، حاصل و نتیجه نهایی کار یاددهی-یادگیری هستند که به صورت رفتارهایی باید در شاگردان شکل بگیرند. این هدفها، عامل تعیین‌کننده‌ای در کل جریان ارتباطی و از جمله در انتخاب رسانه‌ی مناسب هستند.
۲- توانایی انتقال پیام مورد نظر
در تعریف رسانه‌ها اشاره شد که رسانه وسیله‌ی انتقال پیام است. بنابراین، یکی از شرایط ضروری قبول هر نوع شیء، تصویر، نوار صوتی، فیلم و … به عنوان رسانه‌ی آموزشی مناسب توانایی آن وسیله در ارائه و القای پیام مورد نظر است. به عبارت دیگر، وسیله‌ای که نتواند منظور ما را به خوبی به مخاطبان منتقل کند، هر چند که از لحاظ کیفیت فنی و سایر جنبه‌ها بسیار عالی باشد، در آن موقعیت آموزشی خاص نباید مورد استفاده قرار گیرد.
۳- انطباق با ویژگی‌های مخاطبان
رسانه‌ی یاددهی-یادگیری انتخاب شده باید با تواناییها، علاقه‌ها و نیازهای فراگیران منطبق باشد. در رسانه‌های صدادار نظیر فیلم، مطالب باید با زبان قابل فهم مخاطبان ارائه شود. توضیحات نباید زیاد و کسل کننده یا کم و غیرکافی باشد. در انتخاب واژه‌ها، تصاویر، موسیقی، طنین صدا، سرعت بیان، فشردگی مطالب و… باید به علاقه‌ها و تواناییهای مخاطبان توجه شود.
۴- معتبر بودن
اطلاعاتی که در رسانه‌ی یاددهی-یادگیری می‌آید باید مفید، صحیح، جدید و به روز باشد. حقایق مطرح شده در رسانه باید منطبق با هنجارهای اخلاقی و فرهنگی جامعه و به دور از تعصبات و پیشداوریها باشند. لازم است که با بررسی موضوع از ابعاد مختلف، تمامی وجوه حقیقت موردنظر قرار گیرد. محتویات رسانه نباید مغایر با ارزش‌های والای انسانی باشد.
۵- برانگیختن و واداشتن مخاطبان به فعالیت
از ویژگیهای مهم رسانه‌های یاددهی-یادگیری جالب توجه و برانگیزانده بودن است. رسانه باید توجه مخاطبان را به خود جلب کرده و تا پایان فعالیت آموزشی حفظ کند. استفاده‌ی به جا و متعادل از عوامل انگیزشی نظیر موسیقی، صداهای جنبی، رنگ و حرکت می‌تواند به جذابیت رسانه‌ها بیفزاید.
۶- کیفیت خوب فنی-هنری
رسانه‌ی منتخب برای یک موقعیت آموزشی، ضمن داشتن محتوای مناسب، از لحاظ ویژگی‌های هنری و فنی تولید نیز باید کیفیت والایی داشته باشد.
سهولت نگهداری، حمل و نقل و تعمیرات، سادگی کار، دوام کافی و نیز بسته‌بندی محکم و جذاب از دیگر ویژگی‌های فنی است که باید در انتخاب یا تولید رسانه‌ها مورد توجه قرار گیرد.
۷- عملی بودن و سهولت استفاده
وجود خصیصه‌هایی نظیر انطباق با مشخصات محل آموزش نظیر اندازه‌ی کلاس یا بود و نبود برقع

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید