نیست. حقیقت این است که نقش تصویر بسیار هم موثر است. تصویر موجب می‌شود که کودک بی مراجعه به حروف کلمه را با مشاهده تصویر حدس بزند.
مشکلی که در اینجا با آن روبرو هستیم این است که تفاوتهای سطحی تکالیف ارتباط مستقیمی با تفاوتهای مهمتر و عمقی فعالیت ذهنی استخراج اطلاعات ندارند.
– یادگیرنده
اگر نقش رسانه‌ها در آموزش را از حیث فعالیتهای واسط استخراج اطلاعات پردازش اطلاعات بررسی کنیم در این صورت مسئله توانائیها، نگرشها و انگاره‌های انگیزش یادگیرنده مهمترین موضوع مطالعه خواهد بود. دلایل نظری عمده‌ای برای نشان دادن این مطلب وجود دارد که هیچ متغیر رسانه‌ای اعم از کوچک یا بزرگ به شکل واحدی برهمه گروههای یادگیرنده تاثیر نمی‌گذارد. لذا برای رسیدن به یک برایند آموزشی مشترک نمیتوان نسخه واحدی پیچید. به دو دلیل برای این مطلب کنید: یادگیرنده‌ها در سطوح مختلف توانش قرار دارند و هدفهای گوناگونی دارند.
همه پیامهایی که توسط رسانه‌ای منتقل می‌شوند بر طبق نظامهای نمادینی رمزگذاری شده‌اند که کودک پیش از اینکه بتواند آن پیامها را استخراج کند باید آن نظامها را به خوبی یاد بگیرد. اگر کودکان از مهارت یا توانش لازم برخوردار باشند ویژگی‌های مختلف رسانه‌ها معمولا آثار خاصی به وجود می آورند. اما مسلم است که همه کودکان از مهارتهای یکسانی برخوردار نیستند.تحقیقهای میان فرهنگی نشان داده‌اند که از این حیث تفاوتهای عمده‌ای بین گروه‌ها وجود دارد.
دستیابی یک یادگیرنده به هدفی آموزشی به این شرط تسهیل می‌شود که رسانه یا یکی از ویژگی‌های ذاتی آن بر فعالیتهای ذهنی خاصی تاثیر بگذارد. منتهی به استخراج اطلاعات شاخص شود. با شرایط تکلیف آموزشی منطبق باشد و با ویژگی‌های یادگیرنده انطباق داشته باشد. همانطور که گفتیم در حوزه همپوشی این چهار عامل است که اثر بخشی رسانه‌ها در آموزش به حداکثر می‌رسد. هر قدر این تداخل وسیعتر باشد تفاوت یک رسانه خاص هم بیشتر می‌شود.
– اطلاع رسانی
کارکرد انتقالی رسانه نوع نخست کاربرد رسانه‌ها و متداول ترین نوع در مورد رسانه‌های همگانی، ویژگی انتقال را در رسانه‌ها مورد تاکید قرار می‌دهد. بدیهی است که برخی رسانه‌ها به دلیل ویژگی خاصی که از حیث توزیع یا پراکندگی دارند بین فواصل مکانی و به دلیل ویژگی ضبط و ثبت بین فواصل زمانی پل می‌زنند.
استفاده از رسانه‌ها در آموزش هم اغلب به همین دلیل بوده است.
اغلب گفته می‌شود که کارکرد رسانه‌ها بویژه رسانه‌های دیداری عینیت دادن است. به بیان دیگر تصور می‌شود که یادگیرنده نیاز به برانگیخته شدن فرایندهایی در ذهن دارد که به کمک آنها تصویری از یک رویداد یا یک فرایند برای تکمیل اطلاعات کلامی می‌آفریند. اطلاعاتی که در غیر این صورت انتزاعی خواهند بود. بدون این صورت ذهنی فهم یادگیرنده از ماده کلامی محدود است. لذا انتظار می‌رود که ارائه چنین تصویری از رسانه‌ها به یادگیرنده کمک کند تا نوعی بازنمون فضایی یا دیداری بسازد که خود به تنهایی قادر به ساختن آن نیست.
– پرورش مهارتهای ذهنی
استفاده از یک رسانه خاص در یادگیری به این دلیل موجه است که رمزگان آن رسانه به نحوی با شیوه تفکر نمادین یادگیرنده همشکل است. ملاک اصلی انتخاب یک رسانه در هر تکلیف خاص یادگیری باید شیوه‌های تاثیرگذاری مهارتهای پردازش اطلاعات و کیفیت فرایندهایی باشد که این تاثیرها را می‌پذیرند.
رسانه‌ها دست کم به سه نحو میتوانند فرایندها یا مهارتهای ذهنی را تحت تاثیر قرار دهند. نخست اینکه برخی فرایندهای کلی را برمی انگیزند. بدون برانگیختن توجه و نوعی پاسخ ریاضی – مغناطیسی، هیچ نوع ارتباطی هم به صورت موثر واقع نمی‌شود.
وجه دیگر پرورش مهارتهای ذهنی توسط رسانه‌ها بسط دادن نظام نمادین مورد استفاده در رسانه به منظور استفاده بهتر یا شناخت دقیقتر اهمیت رسانه است.به بیان دیگر رسانه یعنی یاد دادن رمزگان نمادین به صورتی که هست تا شخص بهتر بتواند نقشه را بخواند معنای فیلم را دریافت یا در تفسیر آمار احتیاط کند.
کاربرد رسانه در مراحل مختلف تدریس
یک موقیعت تدریس به طور کلی شامل چهار مرحله است:
۱- مقدمه چینی و ایجاد انگیزه
۲- ارایه و بسط مطالب
۳- جمع‌بندی و خلاصه کردن مطالب
۴- ارزشیابی
رسانه‌ها در کدام مرحله می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند؟
۱- مقدمه چینی و ایجاد انگیزه
در شروع کار و به عنوان مقدمه، قبل از ارائه‌ی مطالب موردنظر، از برخی رسانه‌های یاددهی-یادگیری می‌توان استفاده کرد. بهره‌گیری از رسانه‌هایی نظیر عکس، تلق شفاف، اسلاید و … در این مرحله هم برای ورود به مطلب اصلی راهگشاست و هم با ایجاد انگیزه در مخاطبان آنها را به درگیر شدن درجریان یادگیری علاقه‌مندی می‌سازد.
۲- ارایه و بسط مطالب
برای ارایه‌ی مطالب آموزشی و سرعت بخشیدن، عمق دادن و پایدار ساختن آنها از انواع رسانه‌های یاددهی-یادگیری نظیر کتاب، فیلم، مدل، تلق شفاف، عکس و… می‌توان استفاده کرد. با بهره‌گیری از رسانه‌ها در این مرحله و متنوع ساختن وسایل ارتباطی، هم از خستگی و کسالت شاگردان جلوگیری می‌شود و هم مطالب آموزشی از زوایای بیشتری مورد بررسی قرار می‌گیرند.
۳- جمع‌بندی و خلاصه کردن مطالب
در پایان آموزش، برای مرور، خلاصه کردن و جمع‌بندی مطالب ارائه شده می‌توان از رسانه‌هایی نظیر جارتها، نمودارها، تلقهای شفاف و … استفاده کرد. این گونه خلاصه‌کردنها به سازمان‌دهی مطالب در ذهن فراگیر و تثبیت و پایداری یادگیری‌های انجام شده، کمک می‌کند.
۴- ارزشیابی
یکی از اقدامات ضروری در پایان هر فرایند تدریس، ارزشیابی است که از طریق آن به میزان دستیابی فراگیران به هدفهای موردنظر و نیز اشکالات احتمالی جریان تدریس می‌توان پی برد. رسانه‌های یاددهی-یادگیری در این مرحله نیز کارایی دارند. مثلاً می‌توان با نشان دادن چند عکس درباره ی درس پرسشهایی را مطرح کرد و جواب آنها را از فراگیران خواست و یا مثلاً نقشه‌ای فاقد نوشته، در اختیارشان گذاشت تا نام استان‌ها، شهرها، کوهها، رودها و غیره را بر روی آن بنویسند. (امیرتیموری،۱۳۸۷،۱۰، صص ۳۴-۳۳)
مراحل عام کاربرد رسانه
در جریان به کارگیری هر رسانه‌ای، نکات یا مراحل ویژه‌ای باید مورد توحه قرار گیرد. اما در مورد تمامی رسانه‌ها، به پنج نکته یا مرحله‌ی عام، به شرح زیر می‌توان اشاره کرد که عنایت به آنها سبب افزایش نتایج حاصل می‌شود.
۱- آماده‌سازی خود
در استفاده از رسانه‌ها لازم است که معلم یا مربی قبلاً خود را برای استفاده از آن رسانه‌ی خاص آماده کند. پس از تهیه‌ی رسانه و قبل از بکارگیری آن در مقابل شاگردان، باید از طریق گفتگو با تولیدکننده یا فروشنده و یا استفاده از جزوه‌های راهنما، با مشخصات و روش استفاده از رسانه آشنا شد. این بررسی کمک می‌کند که از رسانه‌ها به نحو مطلوب و متناسب با فعالیت‌های آموزشی استفاده کنیم. مثلاً بخشهایی را از آن حذف و یا به آن اضافه کنیم. اگر قرار است که از وسیله یا دستگاه خاصی استفاده شود، لازم است معلم قبلاً تمرین‌های لازم را انجام دهد تا با چگونگی کار آن آشنا شود و بتواند اشکال‌های ساده‌ی احتمالی را رفع کند.
۲- آماده‌سازی محیط و وسایل
برای استفاده از برخی رسانه‌ها نیاز به آماده‌سازی قبلی محیط است. معلم باید برنامه‌ریزی‌ها و تمهیدهای لازم در این زمینه را از پیش به عمل آورد تا در هنگام آموزش بهره‌گیری بهینه‌ای از رسانه داشته باشد. در غیراین صورت، در اثر روبه‌رو شدن با مشکلات و مسایل غیرمترقبه، خود و شاگردانش چه بسا دچار صدمات جسمی یا روانی شده و از به کارگیری رسانه‌ها پشیمان شوند. مثلاً کسب اطمینان از وجود برق و انجام اقداماتی برای تاریک کردن اتاق لازمه‌ی استفاده از انواع پروژکتورهاست. بررسی دستگاه‌ها و کسب اطمینان از سالم و ایمن بودن آنها نیز در همین مرحله باید صورت گیرد. گاهی اوقات لازم است برای استفاده از رسانه‌ای مثلاً فیلم، خود دستگاه یا زمان استفاده‌ی آن قبلاً ذخیره (رزرو) شود تا با کار سایر معلمان یا مربیها تداخل پیدا نکند.
۳- آماده‌سازی مخاطبان
در مواردی لازم است که قبلاً رسانه به مخاطبان معرفی شده و دلایل استفاده از آن توضیح داده شود. در این مرحله، شاگردان با کسب اطلاعات لازم، برای استفاده‌ی بهتر و مؤثرتر از رسانه آماده می‌شوند. مثلاً، باید برخی از واژه‌های به کار رفته در رسانه را که احتمالاً عده‌ای از مخاطبان آنها را نمی‌دانند توضیح دهیم، به بخشها یا نکات مهمی که توجه خاصی از سوی فراگیران را می‌طلبد، اشاره کنیم. در این مرحله، با طرح سوال و تقاضای پیدا کردن پاسخ آن از طریق رسانه می‌توان دقت و توجه فراگیران را افزایش داد.
۴- استفاده از رسانه
در مرحله‌ی استفاده از رسانه، رسانه را به کار گیرید و مطمئن شوید که نور یا تاریکی، تهویه و سکوت لازم در میحط تامین است و تمامی مخاطبان می‌توانند به راحتی و خوبی رسانه را ببینند و بشنوند و یا با آن کار کنند. صدا زیاد بلند یا کوتاه و یا همراه با خش نیست و تصایر فیلم یا اسلاید یا اوپک از شفافیت و وضوح کافی برخوردارند.
۵- پیگیری مطالب
با پایان یافتن نوار صوتی، فیلم،‌ یا مجموعه اسلاید و نوار و … نباید کار را تمام شده تلقی کرد. با ادامه‌ی بحث و گفتگو درباره‌ی رسانه‌ی استفاده شده میزان بهره‌گیری شاگردان به نحو قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد. این زمان بهترین موقع برای گفتگو در زمینه‌ی سوالاتی است که در مرحله‌ی سوم طرح کرده و پاسخ آنها را از مخاطبان خواسته بودیم. شاید در این هنگام مشخص شود که استفاده از رسانه را باید بار دیگر تکرار کرد. (امیرتیموری،۱۳۸۷، ۱۰، صص ۳۶-۳۳)
پنج- مهارت بهره گیری از رسانه‌های نوین:
در عصر ارتباطات و فوران اطلاعات، یک معلم توانمند و فکور می‌بایست مهارت استفاده از آخرین و جدیدترین رسانه‌های آموزشی را به دست آورد تا بتواندحضوری موثر وکارساز در عرصه آموزش داشته و در هدایت فرایند آموزشی برای دانش آموز قرن بیست و یک که دسترسی به انواع منابع اطلاعاتی دارد، به گونه‌ای موفق عمل نماید.
رایانه از جمله رسانه‌های نوین است که به سرعت جای خود رادر سیستم‌های آموزشی باز کرد .در واقع در سال‌های ۱۹۹۰ با گسترش احساس اعتماد به نفس معلمان در کار با رایانه و کارورزی‌ها در زمینه‌ی تلفیق رایانه با آموزش، به خصوص در فرایند یادگیری دانش‌آموزان و به دست آمدن نتایج مطلوب از تحقیقات وسیع درباره‌ی استفاده از این رسانه در آموزش، تحول شگفتی در محل نگهداری رایانه در مدراس به وقوع پیوست. در اکثر مدارس آزمایشگاه‌های رایانه‌ای از هم پاشیده شد و رایانه‌ها به درون کلاس‌های درس منتقل شدند. به این ترتیب، دانش‌آموزان می‌توانستند با برنامه‌ریزی معلم، در تمام ساعات روز و در هر لحظه‌ای که نیاز داشتند، از رایانه

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید