ساقهخوار برنج در شهرستان رشت انجام شد. نتايج در خصوص ويژگيهاي فردي، زراعي و اقتصادي کشاورزان استفادهکننده از کنترل بيولوژيک در مقايسه با کشاورزان استفادهکننده از کنترل شيميايي اختلاف معنيداري نشان نداد ولي در مورد سابقه برنجکاري و سابقه کشاورزي، دو جامعه در سطح 99 درصد و در مورد سن دو جامعه در سطح 95 درصد، داراي اختلاف معنيدار ميباشند. ضمناً تحقيقات نشان داد بر اساس قيمتهاي سال 1391 و با توجه هزينههاي کنترل بيولوژيک در مقايسه با کنترل شيميايي در هر هکتار شاليکاري، کنترل بيولوژيک از نظر اقتصادي قابل جايگزين با کنترل شيميايي خواهد بود (جوادپور، 1392).
اخوت و همکاران (1369)، به بررسي اثر بيماري بلاست روي ميزان محصول برنج پرداختند. براي اين منظور از رقم حساس مهر استفاده شد. نتايج محاسبات همبستگي که بين وضع بوتههاي آلوده و ميزان محصول مربوط به کرتهاي آزمايشهاي تاريخ کشت سالهاي 1357 تا 1358 بعمل آمده، نشان داد که بلاست گره ساقه و بلاست گردن خوشه، به ترتيب، روي ميزان محصول تاثير بيشتري داشته است و روابط همبستگي منفي ميباشند. هر چه آلودگي بلاست گردن و خوشه و گره بيشتر باشد، ميزان محصول کمتر است. در پژوهشي مشابه توسط پاداشتدهکايي و همکاران (1388)، رابطه ميزان بيماري بلاست برنج در مراحل مختلف رشد و ميزان خسارت روي رقم بومي هاشمي بررسي شد. پس از هر مرحله از ارزيابي بيماري، با مصرف قارچکش تريسيکلازول از توسعه بيماري در تيمار مذکور جلوگيري بعمل آمد. در هر مرحله از ارزيابي از آناليز رگرسيون خطي، براي محاسبه درصد خسارت محصول ناشي از بلاست برگ و خوشه استفاده شد. فقط معادلهي (41/0R=) x 5/0+74/0- y =، براي تعيين خسارت محصول (y)، ناشي از درصد بلاست خوشه (x) استفاده شد. نتايج نشان ميدهد رقم هاشمي در هر مرحله با ميانگينهاي آلودگي فوق به شرطي که پس از آن بيماري تا مرحله برداشت کنترل شود متحمل خسارتي نخواهد شد. ولي اگر در طول مراحل رشد اين رقم، هيچگونه مبارزهاي با آن نشود ميانگين درصد بلاست خوشه در مرحله برداشت با درصد کاهش محصول، همبستگي مثبت و معنيداري با فرمول مربوطه نشان ميدهد. حسني مقدم و همکاران (1386)، به بررسي ميزان اثرگذاري عوامل مختلف مديريتي بر کنترل آفات برنج مزارع استان مازندران پرداختند. اطلاعات مورد نياز با استفاده از ابزار پرسشنامه و مصاحبه از برنجکاران جمعآوري شد. نتايج نشان داد مقدار استفاده بهينه اقتصادي براي دو گروه زارعين کوچکتر و بزرگتر از دو هکتار بوده و سموم قارچکش و علفکش کمتر از حد بهينه و حشرهکشها بيشتر از حد بهينه استفاده ميشود. همبستگي عوامل موثر بر اتلاف سموم شيميايي در حوزههاي اقتصادي، اجتماعي، فيزيکي و مديريتي بررسي شد و بين تعداد قطعات، سطح زير کشت، مقدار کود شيميايي و رفتار مصرفي همسايگان با اتلاف سم در سطح 5% و در مورد دسترسي به موقع به سموم در سطح 10% همبستگي وجود داشت. در نهايت آناليز واريانس نشان داد که فاکتورهاي مختلف اقتصادي، اجتماعي و فني بر روي ميانگين هزينههاي مديريت مبارزه با آفات برنج تاثير ميگذارند. حسني مقدم و همکاران (1391)، در پژوهشي ديگر به ارزيابي اقتصادي و تعيين موثرترين روش کنترل بيماري شانکر رايزوکتونيايي سيبزميني پرداختند. بررسيهاي فني در چهار مرحله (گياهچه، گلدهي، پس از گلدهي و برداشت)، در طول دورهي کشت اخذ گرديد. نسبت هزينه به فايده به عنوان يک شاخص اقتصادي بود و مشخص گرديد که کليه روشهاي مورد استفاده براي کنترل بيماري داراي توجيه اقتصادي هستند.

فصل سوم

مواد و روشهاي تحقيق

3- 1- منطقه مورد مطالعه
3-1- 1- معرفي استان گيلان
از استان‌هاي شمالي ايران است. اين استان، داراي مرز بين‌المللي با جمهوري آذربايجان است که از شمال به درياي خزر و کشور آذربايجان، از غرب به استان اردبيل، از جنوب به استان زنجان و قزوين و از شرق به استان مازندران محدود مي‌شود. مساحت گيلان 14044 کيلومتر مربع و جمعيت آن طبق سرشماري ????، 2،874،480 نفر است.

شکل 3-1. نقشه استان گيلان

استان گيلان ازسال ???? درتقسيمات کشوري ايران به عنوان استان مستقل وارد شد. اقتصاد گيلان، بر پايه کشاورزي، دامداري، صيد ماهي و پرورش زنبور عسل و کرم ابريشم استوار است. مهم‌ترين محصولات کشاورزي شامل برنج و چاي مي‌باشد که در شهرهاي مختلف گيلان، کشت مي‌شوند. زيتون نيز از ديگر فرآورده‌هاي زراعي است که کشت آن در شهرستان رودبار رايج است. مراکز مهم صيد ماهي عبارتند از بندر آستارا، بندر کياشهر و بندر انزلي. مهم‌ترين مراکز پرورش زنبور عسل عبارتند از اشکور بالا و پايين، عمارلو، ديلمان، آستارا و تالش. دامداري نيز در مناطق کوهپايه‌اي انجام مي‌شود. گندم و جو، بادام زميني، توتون و فندق نيز از ديگر محصولات زراعي گيلان مي‌باشند که هنوز نيز به صورت انبوه در نقاط مختلف استان کشت مي‌شوند. در دهه‌هاي اخير با وجود رشد سريع جمعيت، نه تنها فعاليتهاي اقتصادي در استان گيلان گسترش نيافته ‌است بلکه با انقباض روبرو بوده و برخي از رشته‌هاي مهم فعاليتي خود را نيز از دست داده ‌است. دخالت دولت در کنترل قيمت برنج و چاي از راه واردات موجب کاهش قيمت اين محصولات در سطحي پايين از سطح عمومي قيمتها و اعمال اين هزينه بر کشاورزان گيلان شد. اين سياستها موجب انتقال ارزش افزوده کشاورزان گيلاني به ساير مناطق کشور شد و خدمات بازرگاني و صنعتي وابسته به آن نظير شال
يکوبي و چايسازي نيز به تعطيلي کشانده شدند. عدم سياستهاي مناسب هم منجر به کاهش شديد توليد صنايع دستي شد. آمار دولتي بيکاري در گيلان 5/14 درصد (ششم در ايران) است که تا ?? درصد هم تخمين زده مي‌شود. ميزان بيکاري باسوادان بسيار بيشتر از بيکاري بيسوادان است (بينام، 1391).
3-1- 2- برنج در استان گيلان
استان گيلان با توجه به سه عامل فراواني آب، خاک مستعد و مرغوب و تنوع آب و هوايي حدودا 400000 هکتار زمين کشاورزي دارد که 60 درصد از آن به بخش کشت برنج اختصاص دارد. استان گيلان داراي 230000 هکتار شاليزار است که به طور متوسط سالانه بيش از 700 هزار تن برنج سفيد توليد ميکند که اين رقم معدل 30 درصد توليد برنج کشور است. با توجه به اينکه سطح مزارع برنج گيلان و مازندران تقريبا با هم مساوي است ولي مازندران به جهت کشت ارقام پرمحصول رتبه اول و گيلان به جهت اختصاص بيش از 3/2 مزارع به کشت ارقام بومي، مقام دوم کشور را دارد (بينام، 1391).
3- 2-1- شهرستانهاي استان گيلان
بر اساس آخرين تقسيمات كشوري، تا پايان شهريور سال 1383، استان گيلان داراي 16 شهرستان، 48 شهر و 43 بخش، 109 دهستان و 2892 آبادي (2690 آبادي داراي سكنه و 202 آبادي خالي از سكنه) ميباشد. شهرستانهاي استان گيلان عبارتند از: آستاراـ آستانه اشرفيه ـ املش- بندرانزلي ـ تالش ـ رشت ـ رضوانشهرـ رودبارـ رودسرـ سياهكل ـ شفت ـ صومعهسرا ـ فومن ـ لاهيجان ـ لنگرودـ ماسال (بينام، 1391).
3- 2- 2- شهرستان لنگرود
تحقيق حاضر در شهرستان لنگرود يکي از شهرستانهاي استان گيلان انجام ميشود. اين شهرستان با وسعتي در حدود 900 کيلومتر مربع در شرق گيلان در طول 30، 10 و 50 و عرض 11 و 37 جغرافيايي در ارتفاع 21 متري از سطح دريا قرار دارد. اين شهرستان بر روي جلگهاي سرسبز قرار گرفته و 10 کيلومتر با درياي خزر فاصله دارد. در قسمتهاي جنوبي آن کوهپايههاي جنگلي ديده ميشود. در فاصله 60 کيلومتري از رشت واقع شده است و از طرف شمال و غرب به شهرستان لاهيجان، از طرف شرق، درياي خزر و شهرستان رودسر و از طرف جنوب به شهرستان املش منتهي ميگردد. جمعيت اين شهر بر اساس آمار سرشماري سال 1385، برابر با 174629 نفر است. داراي 5 شهر، اطاقور، کومله، شلمان، مرکزي و چاف و چمخاله است. هر چند بر اساس تقسيمات جديد سال 93 مرکز آمار ايران، لنگرود به سه بخش اطاقور، مرکزي و کومله تقسيم شده است. طبيعت مناسب سبب گرديده مردم لنگرود به کارهاي کشاورزي علاقهمند باشند. از محصولات عمده لنگرود ميتوان به انواع برنج، چاي و صيفيجات اشاره کرد. همچنين صيد ماهي در اين شهرستان رايج است (بينام، 1391).
3-3- روش تحقيق
اين تحقيق از لحاظ رويكرد غالب تحقيق (پارادايم تحقيق) جزو تحقيقات كمي ميباشد، چون با آمار و دادههاي جمعآوري شده از طريق پرسشنامه مرتبط است. از لحاظ هدف در حيطه تحقيقات كاربردي قرار ميگيرد، به دليل آنکه نتايج حاصل در جهت حل مساله و دستيابي به اطلاعاتي است كه جهت اخذ تصميم و رفع نياز و مشكلات ميباشد. بهعبارت ديگر يافتههاي اين تحقيق و تجزيه و تحليل آن ميتواند براي حل مسائل اجرايي در زمينه کنترل اقتصادي بيماري بلاست برنج مورد استفاده قرار گيرد. همچنين از لحاظ نحوه كنترل متغيرهاي تحقيق، جزو تحقيقات توصيفي (غير آزمايشي) و از نوع پيمايشي مقطعي است و سعي در توصيف رابطه پديدهها در محدوده زماني مشخصي دارد. نهايتاً اين پژوهش از لحاظ روش جمعآوري دادهها از نوع ميداني است چون با استفاده از پرسشنامه دادههاي لازم جمعآوري گرديده است. از آنجايي که بخشي از دادهها از طريق مطالعات کتابخانهاي و اينترنتي جمعآوري گرديده است در اين حيطه نيز قابل تقسيمبندي است.
3-4- جامعه و نمونه آماري
جامعه به تعدادي فرد اطلاق ميشود که حداقل داراي يک خصوصيت مشترک باشند. نمونه، بخشي از جامعه بوده که معرف آن است و براي تخمين شاخصهاي آماري در جامعه به روش خاصي از آن استخراج ميشود (بهبوديان، 1385). در اين تحقيق، جامعه آماري شامل دو گروه (طبقه) است گروه اول، 33 نفر از مجموع کارشناسان فعال در سازمان جهاد کشاورزي شهرستان لنگرود، ناظرين برنج شهرستان و کارشناسان کلينيک گياهپزشکي بوده و گروه دوم شاليکاران شهرستان لنگرود هستند که بر اساس آمار بدست آمده از بخش ترويج شهرستان، حدود 13000 نفر در شاليزارهاي آن فعاليت دارند. با قراردادن اين عدد در جدول مورگان و فرمول کوکران حجم نمونه 373 نفر به روش نمونهگيري تصادفي در دسترس به دست آمده است.
3-5- ابزار گردآوري دادهها
براي جمعآوري داده در اين تحقيق دادههاي اوليه و ثانويه مورد استفاده قرار گرفته است. دادههاي اوليه از طريق پرسشنامه جمعآوري شده که توسط شاليکاران و کارشناسان تكميل و همچنين از طريق آمار و اطلاعات مورد نياز از مديريت حفظ نباتات شهرستان لنگرود و بخش ترويج در زمينهي روشهاي کنترل شيميايي، زراعي و بيولوژيک و هزينه و درآمد در هکتار بدست آمد. گروهي از دادهها از طريق مطالعات کتابخانهاي و مراجعه به اينترنت بدست آمد.
3-5-1- ابزار پژوهش
پرسشنامه از 9 بخش تشکيل شده است. بخش اول مربوط به “مشخصات فردي پاسخگويان” بوده که شامل سن، جنس، تحصيلات، نوع گويش، تعداد اعضاء خانواده، سابقه فعاليت در برنجکاري است. بخش دوم “ويژگيهاي نظام زراعي” بوده که شامل، مساحت کل اراضي کشاورزي، تعداد قطعه شاليکاري، نوع مالکيت، ميزان سطح زير کشت برنج و نوع زمين زراعي برنج از نظر تجهيز و نوسازي اراضي فرد پاسخگو است. بخش سوم مربوط به “ويژگيهاي اقتصادي شاليکاران” بوده که شامل، متوسط عملکرد
شلتوک در هکتار، درآمد سالانه از شغل کشاورزي، درآمد سالانه از برنجکاري، درآمد سالانه از فعاليتهاي متفرقه و دريافت وام براي کشت و کار برنج است. بخش چهارم دانش کنترل بيماري بلاست برنج ميباشد که شاليکار با توجه به نوع روش کنترل بلاست برنج در گروه سوالات الف و ب (شيميايي يا زراعي) سوالاتي از قبيل، تعداد مراحل کنترل شيميايي و زراعي، پرداخت هزينه براي کنترل شيميايي و زراعي، مقدار هزينه پرداختي براي کنترل شيميايي و زراعي، استفاده از سم يا کنترل زراعي در چه مرحله از مراحل سيکل زندگي عامل بيماري و محصول برنج و همچنين مواردي از قبيل نوع سم مصرفي براي کنترل ( سموم پودر يا مايع)، بخش پنجم مربوط به “نفوذپذيري اجتماعي شاليکاران” ميباشد که داراي چهار گويه بوده و در قالب طيف ليكرت پنجسطحي (از هيچ تا خيليزياد) سنجيده شده است. بخش ششم اين پرسشنامه در خصوص “ميزان مشارکت اجتماعي شاليکاران” ميباشد که داراي پنج گويه بوده و در قالب طيف ليكرت پنجسطحي (از خيليکم تا خيليزياد) سنجيده شده است. بخش هفتم اين پرسشنامه در خصوص “فعاليتهاي آموزشي- ترويجي کشاورزان” ميباشد که داراي چهار گويه بوده و در قالب طيف ليكرت پنجسطحي (از هيچ تا خيليزياد) سنجيده شده است. بخش هشتم اين پرسشنامه در خصوص “دانش فني شاليکاران” ميباشد که داراي 8 گويه بوده و در قالب طيف ليكرت پنجسطحي (از هيچ تا خيليزياد) سنجيده شده است. بخش نهم پرسشنامه در زمينه اثرات زيستمحيطي کنترل بلاست برنج که داري 10 گويه بوده و در قالب طيف ليكرت پنجسطحي (از کاملا مخالفم تا کاملا موافقم) سنجيده شده است.
جدول 3-1. ارزشهاي عددي گويههاي پرسشنامه
دامنه پاسخ
خيلي زياد
زياد
متوسط
كم
خيلي كم
ارزش عددي
5
4
3
2
1
از اين جدول براي بخش مشارکت اجتماعي استفاده گرديده است.
جدول 3-2. ارزشهاي عددي گويههاي پرسشنامه
دامنه پاسخ
خيلي زياد
زياد
متوسط
كم
هيچ
ارزش عددي
4
3
2
1
0
از اين جدول براي بخش ترويج استفاده گرديده است.
جدول 3-3. ارزشهاي عددي گويههاي پرسشنامه
دامنه پاسخ
کاملا موافقم
موافقم
متوسط
مخالفم
خيلي مخالفم
ارزش عددي
5
4
3
2
1
از اين جدول براي بخش اثرات زيستمحيطي کنترل بلاست برنج استفاده گرديده است.
3-6- روايي? و پايايي? ابزار اندازهگيري
3-6-1- روايي (اعتبار)
با توجه به عدم وجود پرسشنامه استاندارد در اين زمينه سوالات پرسشنامه بر اساس نظرات کارشناسان و با همکاري استاد راهنما طراحي گرديد.
3-6-2- پايايي
جدول 3-4. ميزان اعتماد (پايايي) پرسشنامه با استفاده از روش آلفاي كرونباخ
مقدار آلفاي كرونباخ
بخش
رديف
841/0
نفوذپذيري اجتماعي
1
745/0
اثرات زيست محيطي
2
893/0
مشارکت اجتماعي
3
856/0
فعاليتهاي آموزشي- ترويجي
4
837/0
دانش فني
5
907/0
کل پرسشنامه
منبع: يافتههاي تحقيق

3-7- متغيرهاي تحقيق و تعاريف عملياتي
3-7-1- متغير مستقل
متغير مستقل متغيري است كه پژوهشگران آن را دستكاري يا انتخاب ميكنند تا تاثير آن را بر روي متغير وابسته مورد بررسي قرار دهند (بهبوديان، 1385). متغيرهاي مستقل اين تحقيق “ويژگيهاي فردي”، “نوع نظام زراعي”، “ويژگيهاي اقتصادي”، “نفوذپذيري اجتماعي”، “ميزان مشارکت اجتماعي”، “فعاليتهاي آموزشي- ترويجي”، اثرات زيستمحيطي کنترل بلاست


دیدگاهتان را بنویسید