منابع پایان نامه ارشد درمورد حروف فارسی، پست مدرنیسم، نزول قرآن، محدودیت ها

دانلود پایان نامه

طراحي شركتي در دست يافتن به نتيجه ي يكپارچه و يكسان را به چالش كشيد ((پس مخالفان حروف نگاري جهاني را كسب كليشه اي مي دانستند. به اين دليل كه بعد از هر روندي نتيجه يكنواختي به دست مي آمد ونتيجه ي خلق هر اثري را مي توان از پيش تعيين كرد.))1
آنچه در تاريخ تحولات گرافيك به عنوان گرافيك پست مدرن شناخته مي شود از دهه1960در آثار كساني كه سبك سرد و هندسي حروف نگاري جهاني تعليم ديده بودند پديد آمد. در آثارآنها پويايي خاصي بدست آمده و حروف در موقعيت هاي سرزنده و غير مترقبه و پوبا در تركيب بندي قرار گرفته اند.

2-1-8- حروف نگاري موج نو2
جنبش حروف نگاري اعتراضي كه به نام موج نو شناخته شد و رويكرد تازه اي دربرابر فرماليسم خشك هنر مدرن به وجود آورد. اين سبك تا اواخر دهه 70و80 ميلادي مورد تقليد قرار گرفت.
((روشي كه عليه كالبد سرد مكتب سوئيس با حذف زاويه مستقيم به عنوان قاعده سازمان دهنده كار، به طراحی سرزنده ای دست يافت(تصویر8) (تصویر9). این سبک در تداوم مسير ابداع و خلق حروف نگاری ، بادرك ابزارهای جديد و فناوری های روز، طراحی صرف با حروف را كنار گذاشت .))2
همان طوركه عدم وضوح يكی از مفاهيم و قاعده های پست مدرنیته محسوب می شود، مقوله ی عدم خوانایی از جدی ترین رویکردهای آن به شمار می آید. بر خلاف هنرمندان مدرن كه خوانايی وصراحت در پيام رسانی حروف اهميت داشت و ضرورت پيام رسانی امری بود كه كمال و نقطه عطف اثار شان محسوب مي شد به گفته ی ((اميل رودر))3 از حروف نگاران مطرح تايپوگرافی مدرن (( قبل از هر چیزی وظیفه ی مشخص تایپوگرافی انتقال اطلاعات در نوشتار است و هيچ دليل وملاحظه ای نمی تواند تايپوگرافی را از اين تعهد باز دارد.))3 اما در روش حروف نگاری پست مدرن عدم خوانايی و ابهام موضوع اصلي مورد توجه است ومخاطب به جای خواندن حروف و كلمات، فضای اثر را احساس مي نمايد. طراحان حروف نگار تلاش دارند كه ايده های ذهنی خود در ورای اثر تايپوگرافی قراردهند تا اينكه آن را با مجموعه ای اطلاعات نوشتاریمنتقل كنند در باور آنها خواننده بايد بدون اينكه حروف را بخواند به محتوای فكری اثر تصويری پی برده و قوه تخيل او را فراسوی موضوع نوشتار ببرد. اگر درروش مدرن تلاش هنرمند در حروف نگاری موضوعی خاص برای پيام رسانی به طور مستقيم بود، اما در روش پست مدرن ضرورت پيام رسانی به طور غير مستقيم و در جهت توسعه ی شاخص پيام رسانی حسی و غير مستقيم اتفاق می افتد.
تلاش هنرمند به عنوان يك فرديت مستقل در جهت يافتن راه حلی زيبايی شناختی غير متعارف بوده كه منجر به يافتن راه حلی خاص ، متاثر از رويكرد های ذهنی و شهود فردی هنرمند شده است و با انكار همه ی حقايق و واقعيت های مطلق با تاكيد بر ديدگاه شخصی، به نمايش حسی و فردی سوق می دهد كه علاوه بر آن انعكاسی از بيان و روش تصويری عوامل محيطی و اجتماعی و فرهنگی است .
((با شروع دهه 1980 مفاهيم جديدی در طراحي حروف و گرافيك پست مدرن وارد شد در اين روش طراحان با آزادی كامل و با نگاهی تكثر گرا و التقاطی پديده های گذشته و تزئينات فرهنگ های باستانی و فرهنگ عوام، گاه با طراحی های عجيب، به روشی افراطی محتوا و بيان زيبائی شناختی جديدی برای بيان شيوه های خود به كاربردند.))1
((پيشرفت های تكنولوژی ديجيتال و رواج استفاده از رسانه های نو، تاثير بسياري بركيفيت خلق آثار گرافيك گذاشت و توانايی ها وامكانات نا محدود اين ابزارها برای طراحان كامپيوتری كه به دنبال با ارزش ترين جرقه ی موج نو بودند جذابيت بسيار داشت، محدوديت های فناوری درمراحل اوليه حروف نگاری، شوق وافر طراحان جوان را در استفاده از امكانات كامپيوتری توجيه می نمايد نسل های جوان در جستجوی ابزار های مدرن و جديدی بودند كه بتواند روحيه ی انقلابی آن دوران را بيان كند.))1
امروزه طراحان بر اين باورند كه می توان با بكار بردن روش های سنتی و تجربه های فردی دركنار ابزار ها و امكانات بديع تكنولوژي كامپيوتر به جلوه های منحصر به فرد مستقلی دست يافت و تجربيات حروف نگاری و ديگر مقولات گرافيكی را گسترش داد.

2-1-9- تایپوگرافی امروز ایرانی، با رویکردی بر پست مدرنیسم
هرچند حروف نگاری ایرانی مانند سبک های اروپایی که از آنها نام برده شد سیر تحولی اینچنینی را طی نکرده است ولی از جهت قرابت معنایی برخوردی را که با تایپوگرافی تا پیش ازدهه ی هفتاد می شود ، از جهت وضوح در خوانایی ، خشک و سرد بودن چهارچوب ها ،مصداق سبک مدرنیسم در اروپا دانست و موج تایپوگرافی در سالهای بعد از دهه ی هفتاد را از جهت ابهام و پیچیدگی مفاهیم ، عدم خوانایی حروف و سیال و پویا بودن در فرم ، ترجمان مفهوم حروف نگاری پست مدرن غربی تلقی کرد. این برداشت و شبیه سازی حروف نگاری مدرن و پست مدرن در ایران و اروپا به خاطر تفاوت ساختاری حروف فارسی و لاتین، بیش از آنکه ساختاری باشد مفهومی ست. ((این تعاریف مربوط به یک زبان خاص نیستند، بلکه در مورد همه ی زبان ها به یکسان صادق اند. چون بیش از اینکه با شکل تایپ کار داشته باشند، با معنای آن سروکار دارند.))1
بهترین مثالی که در این زمینه می توان عنوان کرد و مشابه چنین رویکردی در آثار تایپوگرافی معاصر
و پست مدرنیسم لاتین دیده می شود البته همانطور که گفته شد بیش از اینکه در قالب و فرم غربی باشد در معنا با آن برابری می کند،ا استفاده از سیاه مشق در تایپوگرافی معاصر ایران، با توجه به عدم خوانایی و پیچیدگی در فرم، ترجمان سبک پست مدرنیسم، خواهد بود هرچ
ند از لحاظ فرمی تشابهی با تایپوگرافی پست مدرن اروپایی ندارد، اما از لحاظ مفهومی، آن ساختار را به ذهن می آورد.
پرداختن به جزئیات و ویژگی های حروف نگاری فارسی و لاتین ،ضعف ها و قوت های این حروف در مقابل هم صرفا بر اساس علم طراحی حروف و نه سابقه ی ادبیات و دیرینه ی تاریخی حروف است. این تحلیل باعث کشف بسیاری از مشکلات پنهان در طراحی حروف معاصر خط فارسی می گردد. چرا که بسیاری از کاربردها و ابزارهایی که هر خط در اختیار مصرف کنندگان و طراحان آن خط قرار می دهد؛ بر اساس همین ویژگی ها به طور مثال:سریف جزیی از خط لاتین است و خط فارسی چنین ویژگی ندارد. در نتیجه با توجه به تعریف سبک ((ایتالیک))1که به معنی تغییر در راستای عمودی حروف است ،در صورتی که حروف سریف دار باشند؛ نمی توان ازاین شیوه استفاده کرد و اگرهم شکل گرفته تنها در لفظ اشتراک دارد و از لحاظ تعریف عینی نمی توان آن را ایتالیک دانست.
هرچند بسیاری معتقدند که زایده هایی که در حروف الف، لام، کاف و طا در اقلامی چون ثلث و یا اقلام جدید همانند شفیق می باشد، همان سریف است. اما اگر به تعریف سریف بپردازیم می بینیم که سریف محدود به برخی از حروف نیست و شاید بتوان این دسته از حروف را ((Semi serif)) نامید.
دومین مطلب این است که در بین ویژگی های هر یک از دو حروف لاتین و فارسی، قصد اثبات برتری وجود ندارد، بلکه تمام هدف این است که از درک این ویژگی ها به عنوان ابزار خط در خانواده ی حروف فارسی صحبت گردد.
– گرایش عمومی خط فارسی به کالیگرافی نسبت به خط لاتین بیشتر است.
– به دنبال پیوستگی حروف، از هر حرف بین یک تا 4 شکل انتخاب می گردد.
– ز مهم ترین ویژگیهای خط فارسی پیوستگی حروف یک کلمه است.
– در حروف فارسی نقطه نقش اساسی بازی می کند.
– کنتراست ضخامت در حروف فارسی بیشتر معنا دارد تا در حروف لاتین.
– نسبت پهنا در به ارتفاع حروف در خط فارسی بیشتر از لاتین است. به این معنی که از منظرریخت شناسی حروف لاتین بیشتر عمودی هستند و حروف فارسی اکثرا در عرض گسترده می شوند.
– تعداد کرسی در خط فارسی بسیار است.
– در خط فارسی به ازای هرشکل،حروف جایگزینی شکل می گیرد. به عنوان نمونه ((سین)) دندانه دار و کشیده در قلم فارسی وجود دارد.
– فضای منفی در خط فارسی بسیار بیشتر از خط لاتین است و پر از شکست و دینامیک می باشد. ولی در خط لاتین لاتین این فضاها کنترل شده ترند.
– در حروف فارسی کشیده معنا دارد و در اصول خوشنویسی در موقعیت هایی به منظور تاکید، ایجاد
استراحت و تنفس در چشم خواننده کشیده استفاده می شود. حال پس از بیان این خصایص، آیا باز هم می توان انتظار داشت که خانواده ی حروف فارسی با خانواده ی حروف لاتین یکسان نگاه گردد. همان طور که در رفتارهای فرهنگی دو جامعه ی ایرانی و غربی تفاوت های فراوان وجود دارد، در نتیجه ی شاهد خانواده ی متفاوت ایرانی و غربی هستیم، نباید توقع داشت با وجود تفاوت های ساختاری بین حروف فارسی و لاتین بتوان تمام آن قواعدی که برای سبک های حروف نگاری لاتین شمرده شد را در حروف نگاری فارسی پیاده کرد؛ اما اگر کمال تایپوگرافی را به گفته ی الکس وایت 1در (( ارائه ی اطلاعات ضروری به خواننده و حذف پیچیدگی غیرضروری از متن بدانیم ))2 آنگاه است که دیگر شکل ظاهری سبک ها و فرم های پیشین تایپوگرافی مهم نیستند آنچه در یک اثر تایپو گرافی مهم جلوه می کند، بیرون کشیدن عصاره ی کلام و نمایاندن مفهوم کلمات است.

2-1-10-خوشنویسی بستری بر تایپوگرافی ایرانی
قبل از پرداختن به مسئله تایپوگرافی ایرانی شايسته است مختصری در باب خوشنويسی اسلامی سخن گفته شود. ((به سبب رجوع هنر ها به حقيقت اولی چون حروف نوشتاری مرتبه هايی از تجلی حقيقت در عالم ماده محسوب می شوند از حقيقت الف صادر شده اند .))1 و كلام وحی نيز تجلی لفظ همان
حقيقت به شمار می آيد. هنر خوشنويسی در ميان هنر های اسلامی ازمقام ومرتبه ای خاص برخوردار ست و نيز از آنجا كه اين هنر به دليل نگارش آيات قرآن پديد آمده است ، درنگارش خط عربی نصج گرفت، ازاين روست كه مارتين لينگز1 از پژوهشگران حوزه خوشنويسی اسلامی بر اين نكته تاكيد می كند، كه پيش از نزول قرآن ، خط عربی هنوز صورت هنری نيافته بود، مسئله ای به نام خوشنويسی دركار نبود.2 پيش از آن خط با به كارگيری درمقاصد معمولی، جايگاه ارزنده ای نداشت و پس از نزول قرآن است كه نوشتن نه تنها به امری ضروری بدل شد، بلكه دقت در ثبت كامل هر هجا نيز الزامی شد. از اين جاست كه چون كلام قرآن با صوت زيبا گوش نواز بود ، مكتوب آن نيز بايستی نوازند ه چشم می شد،‌ تا شايستگی ثبت آوای قرآن را داشته باشد.
پخته شدن هنر خوشنويسی مدت ها طول كشيد، اما پس از پرورده شدنش ((به وضوح برای آن بود كه چيزی مقدس شبيه به اصوات وحی شود، هنگامی كه به آوازه خوانده می شود.))3خوشنويسان اسلامی با برخورداری از سلسله ای روحانی و با نگاه كردن به هنر به منزله ی امری كاملا روحانی، پاكی نوشتن را پاكی روح می دانند وخوشنويسی برای هنرمندانی كه آن را بوجود می آورند نوعی عبادت نيز هست.
به همين مناسبت است كه از ميان همه هنرها ((خوشنويسی رامهم ترين نمونه تجلی روح اسلامی))4شمرده اند و طبيعی است كه كتيبه ها در بناهای مذهبی جايگاه ويژه ای را به خود اختصاص دهند و همان نقشی را داشته باشند كه شمايل مسيح وقديسان در معماری مسيحی برعهده دارند.
در زمينه خوشنويسی اسلامی جزء نستعليق و شكسته نستعليق كه خود مبدع آن بودند، ((
ايرانيان به خط نسخ و ثلث توجه خاصی نشان دادند و در ظرافت تلطيف آن کوشيدند. سبكی كه ايرانيان در نسخ بوجود آورند در قرن يازدهم هجری به تكامل رسيد كه گويی تاثيرات نستعليق را در خود داشت اين شيوه به نسح ايرانی معروف گرديد. احمد نيريزی بزرگ ترين نسخ نویس ایرانی به شمار می رود و شیوه ی او تا به امروز رایج است.))1 همین خط نسخ است که بعدها به زمینه ی پرکاربردترین حروف تایپی را فراهم کرده و در قرن حاضرمورد استفاده قرار می گیرد.

2-1-11- ورود تایپ و تایپوگرافی به ایران
((عباس میرزا زمانی که در سال 1213ه.ق حکمرانی آذربایجان را به عهده گرفت از جمله اقدامات وی وارد کردن مطبعه های متعدد چاپ سربی به تبریز بود. چاپ سربی پس از ورود به ایران در سال 1233ه.ق به دلیل تحمیل هزینه های فراوان چندان دوام نیاورد و پس از رواج چاپ سنگی بر چیده شد .))2
میرزا محمد رضا کلهر از خوشنویسان برجسته ی دوران قاجار با تکیه بر نبوغش و بر اساس اصول و خواست زمانه، بر پایه ی سبک میر عماد سبکی را پی ریخت که قلم نستعلیق را با صنعت تازه وارد چاپ سنگی آشتی داد. وی طی این فرآیند در ساختار حروف فارسی و کلمات نستعلیق، با پرهیز از نازک نویسی و تیز نویسی ، نوعی ((چاق نویسی)) را مرسوم ساخت که در آن دوایر کوچک تر و تنگ تر نوشته شده و فاصله ی پیوند حروف و کلمات، کوتاه تر و ضخیم تر می شدند. این گونه کارکرد گرایی برای اولین بار در خوشنویسی ایرانی دیده می شود. خوشنویسی از ظرافات خود می کاهد و به خوانایی و کیفیت چاپ می افزاید.
در اوایل سده چهاردهم هجری چاپ سربی به کار افتاد و به تدریج جای چاپ سنگی را گرفت.پس از رواج چاپ سربی بود که تقریبا خط نسخ تبدیل به خط رایج حروف سربی شد و همانطور که نستعلیق، پیش از آن، برای هماهنگی با دستگاه چاپ سنگی ، مجبور به سازش شد، نسخ نیز به قیمت از دست رفتن بسیاری از زیبایی هایش ، شالوده ی حروف سربی رافراهم کرد. دلیل استفاده از خط نسخ برای قالب حروف سربی، آسان خوانی آن است. به نحوی که مارتین لینگز در مورد نسخ می گوید :((وقتی که قرآن بر وضوح خود تاکید می کند، به این نکته اشاره دارد که قرآن کاملا به تناسب با محدودیت های طبیعی ادراک انسان بر او نازل شده است. خطی که بیش از همه این وضوح را جلوه گر می کند خطی ست که تا منتهای درجه مراعات محدودیت های بینایی انسان پیش می رود. خط نسخ را برای انجام چنین کاری می توان انسانی ترین خط نامید. ))1به همین جهت است که خط نسخ الگوی اصلی طراحی فونت در زبان ما به حساب می آید
2-1-12- ساختن قلم و تايپ فيس فارسي
اصول ساختن تايپ در زبان فارسي و عربي همان اصول ساختن تايپ در زبان لاتين است. جدا کردن حروف و تنظيم آنها براي اينکه با کنار هم قرار دادنشان، بتوانيم کلمه بسازيم، ولي همانطور که طراحي حروف در غرب بر مبناي خوشنويسي زبان لاتين بوده، طراحي و ساخت حروف تايپي عربي و فارسي نيز از همين قواعد خوشنويسي شروع شده است و تا به امروز ادامه يافته است.1
نقطه ي شروع براي طراحي و اصلاح فونت فارسي بايد با نگاه دقيق به خوشنويسي ايراني و کشف قواعد آنها و سعي در بکارگيري اين قواعد باشد. اين درست برعکس ساختارظاهري بسيار منظم طراحي در غرب است ، که ما معمولا براي طراحي فونت هاي فارسي در ذهن داريم.
در ايران معمولا مدل ذهني طراح، برا

این نوشته در پایان نامه ها و مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید