تجارت الکترونیک برای سه گروه سازمان­ها، افراد (مشتریان) و جامعه مزایایی دارد.

1-1-1     منافع تجارت الکترونیکی برای سازمان­ها و بنگاه­ها عبارتند از:

توسعه بازار: تجارت الکترونیکی فضای بازار را برای بنگاه از موقعیت محلی به ملی و بین­المللی توسعه می‌دهد. علی‌رغم سرمایه­گذاری اندک، بنگاه­ها می­توانند به آسانی و با سرعت به بهترین عرضه­کنندگان، حجم وسیعی از مشتریان و طیف وسیعی از شرکای تجاری در سطح بین­المللی دست یابند. افزایش تعداد عرضه‌کنندگان و مشتریان موجب می­شود تا بنگاه ارزان­تر خریداری و گران­تر بفروشد. (توربان، 1385، ص49).

کاهش هزینه: تجارت الکترونیکی هزینه­های ایجاد، پردازش، توزیع، ذخیره­سازی و بازیابی اطلاعات را کاهش می­دهد. هزینه بالای چاپ و پست کالا را کم می­کند. در ضمن هزینه‌ی اجاره مکان و استخدام کارکنان را نیز حذف می­کند (عباس­نژادورزی، 1389، ص 16). تجارت الکترونیکی هزینه‌های مربوط به ایجاد اطلاعات مبتنی بر کاغذ، پردازش، انتقال و دسته­بندی و بازاریابی آن­ها را کاهش می­دهد (صنایعی، 1390، ص 24).

تغییر ساعات کارکرد به صورت شبانه­روز: یکی از مشکلات تجارت سنتی وابسته بودن به ساعات کار خاصی بوده است. در تجارت الکترونیک 24 ساعت، و هفت روز هفته، تجارت مبتنی بر شبکه (تجارت الکترونیک دایر است. جالب­تر این‌که دایر بودن تمام ساعات روز هیچ هزینه‌ی اضافی را در بر ندارد (عباس­نژادورزی، 1389، ص 16).

بهبود زنجیره تأمین: تجارت الکترونیکی می­تواند با کمک مدیریت زنجیره‌ی تأمین، موجودی­ها و هزینه‌ی سربار و نیز تأخیرات تحویل را کاهش دهد.

کاهش زمان پیاده­سازی محصول: تجارت الکترونیکی باعث کاهش زمان بین سرمایه­گذاری و تولید محصولات و خدمات می­گردد (حنفی­زاده، 1385، ص 34).

بهبود رابطه با مشتری: تجارت الکترونیک موجب می­شود تا شرکت­ها ارتباط تنگاتنگ با مشتری داشته باشند و نظرات آن­ها را گرفته، در تولید و عرضه‌ی کالا و محصولات استفاده می­کنند. یعنی، مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) ارتقا می­یابند. بنابراین، وابستگی­ شرکت­ها به مشتریان افزایش می­یابد

عدم نیاز به مجوز و پرداخت مالیات کمتر: شرکت­ها و سایت­های برخط لزومی به ثبت شدن ندارند و کارکنان آن برای فعالیت نیاز به مجوز خاصی ندارند. بنابراین، هزینه­ای برای کسب مجوز نمی­پردازند و مالیات آن­ها کاهش می­یابد.

تولید براساس مشتریان: تجارت الکترونیک تولید مبتنی بر سفارش، تولید سفارشی محصولات با قیمت ارزان­تر را امکان­پذیر می­سازد. این روش مزیت رقابتی را برای شرکت­هایی که این استراتژی را پیروی می­کنند، به دنبال خواهد داشت (عباس­نژادورزی، 1389، ص 16).

به روز شدن اطلاعات شرکت­ها: یکی از مزایای تجارت الکترونیکی این است که هر نوع داده­ای نظیر قیمت، کاتالوگ کالا، آدرس شرکت در مدت زمانی کمتر از یک دقیقه اصلاح شده و توزیع می­شوند. این تغییرات نیاز به زمان زیادی ندارند.

حذف محدودیت جغرافیایی: تجارت الکترونیک موجب می­شود تا مشتریان بدون توجه به مکان فروشنده از طریق وب سایت فروشنده بتوانند کالا را انتخاب کرده و خریداری نمایند. به طور مثال مشتریان در جهان می‌توانند از طریق وب سایت آمازون کتاب­های دیجیتالی خودشان را خریداری کرده و دانلود نمایند.

افزایش به اشتراک­گذاری کالا: در تجارت سنتی به اشتراک‌گذاری کالا و خدمات یا غیرممکن بوده یا اگر انجام می­شد، هزینه‌ی زیادی داشت. در حالی که در تجارت الکترونیکی، خیلی راحت­تر و با هزینه‌ی پایین­تر می­توان کالاها را به اشتراک گذاشت.

کمک به شرکت­های کوچک جهت رقابت با شرکت­های بزرگ، تجارت الکترونیکی محیطی را مهیا می­کند تا شرکت­های کوچک تجاری با استفاده از مدل­های تجاری خاصی بتوانند با شرکت­های بزرگ رقابت کنند (عباس نژادورزی، 1389، ص17).

1-1-2      مزایای تجارت الکترونیک برای مصرف­کننده

کاهش محدودیت زمانی(دسترسی مداوم مصرف­کننده): با استفاده از تجارت الکترونیک، مصرف­کننده می­تواند در تمام طول سال، 24 ساعت شبانه­روز خرید خودش را انجام دهد. یعنی هیچ­گاه با در بسته مواجه نمی­شود.

افزایش حق مصرف­کنندگان (انتخاب خدمات و محصولات بیشتر): تجارت الکترونیک این فرصت را برای مشتریان ایجاد می­کند تا آن­ها بتوانند با زمان کمتری از میان چندین فروشنده و چندین محصول، محصول مورد نظر خود را انتخاب کنند.

کاهش محدودیت مکانی: تجارت الکترونیکی موجب می­گردد مصرف­کنندگان بتوانند بدون محدودیت جغرافیایی از کشوری خریداری کنند. یعنی، مصرف­کنندگان مجبور نیستند از مکان یا شهر خاصی خریداری کنند.

شرکت آسان در حراجی­ها: در تجارت الکترونیک، شرکت در حراجی­های مجازی برای مصرف­کنندگان امکان­پذیر می­باشد. این کار به فروشندگان تا محصولات خود را سریع­تر بفروشند.

کاهش محدودیت افراد ناتوان: افراد معلول نمی­توانند برای خرید از منزل خارج شوند یا انجام این کار برای آن­ها سخت است. چنان چه تجارت الکترونیک توسعه یابد، این افراد می­توانند بدون این­که از خانه خارج شوند، خریدهای موردنظر را انجام دهند (عباس­نژادورزی، 1389، صص18-17).

دسترسی به اطلاعات: مشتریان می­توانند به جای چند روز یا چند هفته فقط ظرف چند ثانیه اطلاعات مفصلی را در ارتباط با محصولات بیابند. ضمناً استفاده از چندرسانه­ای بهتر و آسان­تر است.

محصولات و خدمات با قیمت ارزان­تر: تجارت الکترونیکی معمولاً محصولات و خدمات را با قیمت ارزان­تر در اختیار مشتریان قرار داده و به آن­ها امکان می­دهد تا در محل­های مختلف خرید کرده و بتوانند محصولات را با سرعت بیشتری با هم مقایسه کنند.

معاف از مالیات بر فروش: در بیشتر کشورها تجارت آنلاین از مالیات معاف هستند (فتحیان و مولاناپور، 1391، ص 54).

1-1-3   مزایای تجارت الکترونیک برای جامعه

تجارت الکترونیکی علاوه بر این­که برای مشتریان و سازمان­ها مزایایی دارد، امتیازاتی برای جامعه دارد که برخی از آن­ها عبارتند از:

ارتباط مخابراتی: همان­طور که بیان گردید، خرید و فروش در تجارت الکترونیک از طریق شبکه­های مخابراتی و اینترنت انجام می­گردد. بنابراین، مردم برای خرید و انجام کار کمتر سفر می­کنند. این عمل موجب می­شود تا ترافیک جاده­ها و آلودگی هوا کاهش یابد.

دسترسی به خدمات عمومی: در تجارت الکترونیک برخی از کالاها به قیمت پایین­تر عرضه می­شوند زیرا هزینه­های تبلیغات، پرسنلی، توزیع و انبار کاهش می­یابد. بنابراین قشر متوسط جامعه می­توانند کالای بیشتری را خریداری کنند. این امر موجب می­شود تا استاندارد و سطح زندگی افراد جامعه افزایش یابد.

کاهش شکاف دیجیتالی: با تجارت الکترونیکی افراد در کشورهای جهان سوم و کمتر توسعه­یافته (به خصوص مناطق روستایی) می­توانند از خدماتی از قبیل یادگیری حرفه­های تخصصی و کسب مدارک دانشگاهی بهره­مند شوند. این خدمات در گذشته برای آن­ها در دسترس نبود.

کاهش تورم و افزایش بهره­وری: چون تجارت الکترونیکی دسترسی به اقتصاد دیجیتالی را آسان می­کند، باعث رشد اقتصادی کشورها با تورم کم و بهره­وری بالا می­گردد (عباس­نژادورزی، 1389، صص19-18).

امنیت ملی: فناوری­های تجارت الکترونیکی امنیت ملی را افزایش می­دهند و به این منظو از بهبود ارتباطات همکاری، تفسیر اطلاعات و غیره استفاده می­کنند ( فتحیان و مولاناپور، 1392، ص 54).

 

1-2      معایب تجارت الکترونیک

1)     باز بودن اینترنت که مهم­ترین نقطه قوت این شبکه است، از نظر ایمنی و در مقایسه با شبکه­های ارزش افزوده، بزرگ­ترین نقطه­ضعف آن نیز به شمار می­رود. مصادیق این اشکال به این صورت است:

–       اطمینان طرفین از اصالت و اعتبار یکدیگر

–       حفاظت پیام­های محرمانه در مقابل سوء استفاده، پی­گیری و استراق­سمع

–       اطمینان از معرفی هویت واقعی هر یک از طرفین به یکدیگر

2)     استفاده از آن محدود به کسانی است که امکانات لازم نظیر کامپیوتر، کارت اعتباری، امکان استفاده از اینترنت و … را در اختیار دارند.

3)     سازمان­های متخصص جهت حل اختلافات احتمالی در نظام­های حل اختلاف هنوز ایجاد نشده و یا کافی نیستند.

4)     احتمال ایجاد مشکلات ناشی از ارسال و دریافت و هم‌چنین درک آن توسط طرفین وجود دارد.

5)     تأثیر ناشناخته آن بر روابط اجتماعی انسان­ها

6)     کاهش نیروی شاغل در اثر مکانیزه­شدن فروش

صنایع نوپا و ضعیف سهم فروش خود را در رقابت جهانی از دست می­دهند (کیهان، 1386، ص 80).