فوتسال به بازی فوتبال درون سالن، گفته می‌شودکه تصمیم گیری، زمان سنجی، دقت و چابکی از مهم ترین عوامل موثر در آن است (14). این رشته با 5 بازیکن در هر تیم ودر زمینی که طول آن 44 و عرض آن 28متر است،بازی می شود. بازی های حرفه ای در دو نیمه 20 دقیقه ای مفید و یک استراحت 10 دقیقه ای بین دو نیمه در محل‌های سرپوشیده و یا در محل باز و بدون دیوار و حصار انجام می‌گیرد. فوتسال، واژه بین‌المللی برای این رشته ورزشی است. این واژه برگرفته از لغات اسپانیایی یا پرتغالی FOOTBALL و SALA فرانسه یا اسپانیا به معنی درونی یا درون سالن است. این روزها فوتسال به عنوان یک رشته ورزشی در بین سایر رشته ها جایگاه ویژه ای پیدا کرده است، به طوری که بیش از میلیون ها نفر در سراسر جهان به این رشته روی آورده اند. ماهیت بازی فوتسال به استثنای زمانی که تخلف صورت می گیرد یا زمان استراحت (time out)، یک فعالیت مستمراست که دائما از حمله به دفاع و از دفاع به حمله انتقال می یابد(30). به هرحال شدت بازی فوتسال با توجه به سطح بازی، استراتژی، و بالاخره آمادگی بازیکنان متغیر است(30). فوتسال از نظر قوانین تا حدودی متفاوت از فوتبال است و اندازه توپ آن نیز از توپ فوتبال کوچکتر است. همچنین در فوتسال تعویض محدودیتی ندارد و بازیکن می تواند هرچند بار از زمین خارج و به بازی برگردد.

انواع حرکت های فوتسال نیز شامل دویدن ها، حرکت به جانب و عقب، تکل و انواع مختلفی از ضربه هاست. در یکی از مطالعات که اخیرا به وسیله کارلو کاستگنا (54) و واتسفورد و همکارانشان ( 61 ) انجام گرفت، انواع الگوهای حرکتی فوتسال در شش حیطه، به قرار زیرطبقه بندی شده است :

  • دوی سرعت ( سرعت بالای 3/18 کیلومتر بر ساعت )
  • دوهای با شدت بالا ( سرعت بالای 5/15 کیلومتر بر ساعت )
  • دوهای با شدت متوسط ( 1/12- 4/15 کیلومتر بر ساعت )
  • دوهای با شدت کم ( 1/6- 12 کیلومتر بر ساعت )
  • راه رفتن ( 5/0-6 کیلومتر بر ساعت )
  • ایستادن ( 0- 4/0 کیلومتر بر ساعت )

همچنین نتایج تحقیق کاستگنا(54) نشان داد که درهر 28/3 ثانيه یک حرکت تغییر می کند.

نیازمندی های فيزيولوژيک رشته ورزشي فوتسال

ارزیابی دقیق نیازمندی های فیزیولوژیک در جریان یک بازی فوتسال، دشوار است و به همین علت، اطلاعات محدودی در این زمینه وجود دارد. همچنین باید توجه کرد که مقایسه مستقیم متغیر های تحقیقات مختلف، بدون اشکال نیست، زیرا سطح بازی، راهکار بازی و تفاوت های فردی بازیکنان از نظر سن، جنس و سطح آمادگی، در این امر موثر هستند(45،68). به هرحال، بازیکنان باید توانایی شتاب گیری سریع را در مسافت های کوتاه مدت داشته باشند و به توانند سرعت خود را به طور ناگهانی کاهش داده و بدون وقفه تغییر مسیر بدهند(14،61،92). در کنار این مسائل آنان باید به طور مستمر از قابلیت و آمادگی مناسب برای اجرای فعالیت هایی که نیازمند توان بی هوازی بالا باشد مثل تکل زدن، شوت زدن، ضربه زدن با سر و درگیر شدن با حریف برخوردار باشند(23).

توان هوازی در فوتسال

توانایی مصرف اکسیژن به وسیله بدن در هنگام فعالیت های شدید، توان هوازی نامیده می شود. توان هوازی همچنین با واژه های نظیر، اکسیژن مصرفی بیشینه، حداکثر اکسیژن مصرفی، ظرفیت کارهوازی،ظرفیت استقامتی، برداشت بیشینه ای اکسیژن و ظرفیت استقامت قلبی – تنفسی نیز مترادف است(20).

اکسیژن مصرف شده در بدن معمولابا سه واحد بیان می شود: 1- لیتر در دقیقه(L. min-1) 2- میلی لیتر در کیلوگرم وزن بدن در دقیقه (ml. kg. min-1) 3- میلی لیتر در کیلوگرم وزن عضله در دقیقه (ml-0.75. kg. min-1)(20).

هر قدر حداکثر اکسیژن مصرفی بیشتر باشد، آمادگی هوازی بالاتر است بنابراین منطقی خواهد بود که انتظار داشته باشیم در ورزش هایی که ماهیت استقامتی دارند، مقادیر vo2max نسبت به ورزش هایی که ماهیت سرعتی یا قدرتی دارند بالاتر باشد (20).

اگرچه پیشنهاد شده است که منبع انرژی اصلی در فوتسال، سوخت و ساز  بی هوازی است( 55)، اما ترکیب هوازی نیز برای اجرای این بازی مهم است. دوگراماسی و واتسفورد[1]، توان هوازی را مبنای آمادگی ورزشی و یک عامل اصلی آمادگی در فوتسال معرفی کردند( 61) همچنین بیشتر دانشمندان علوم ورزشی و مربیان اعتقاد دارند که سطح بالای آمادگی هوازی،پیش نیازی برای عملکرد بی هوازی بالا هنگام فعالیت های متناوب طولانی به شمار می رود(14،26). علاوه بر این، ورزشکاران ورزش های تناوبی، معمولا هنگام تمرین های پیش از فصل مسابقه، از دوهای استقامت طولانی مدت برای بهبود توان هوازی استفاده می کنند(14،76). اهمیت توان هوازی، بیشتر در روند های بازیافت ( بررای مثال لاکتات زدایی و کاهش فعالیت قلبی ) است و کمتر به عنوان یک مزیت عملکردی مستقیم در نظر گرفته می شود(77،78) به همین علت به نظر می رسد که آستانه ی مشخصی از توان هوازی برای بازی فوتسال مورد نیاز است. به هر حال، فوتسال یک بازی مستمر با شدت های متغیر است. بنابراین، حد مطلوبی از توان هوازی برای برآورده کردن نیازهای انرژی در طول بازی وهمچنین برای بازیافت سریع تر از تلاش های بی هوازی، ضروری است. به علاوه توان هوازی، ورزشکار را برای بازی و تمرین طولانی تر در شدت های بالاتر توانمند می کند (87). حداکثر اکسیژن مصرفی vo2max همواره به عنوان شاخص مهم در تعیین میزان آمادگی هوازی بازیکنان به ویژه بازیکنان رشته فوتسال مورد توجه محققان بوده است. طبق گزارش ها میزان اکسیژن مصرفی مربوط به بازیکنان حرفه ای فوتسال 8/68-5/57 و بازیکنان نیمه حرفه ای9/60-5 /49 میلی لیتر کیلوگرم وزن بدن در دقیقه بوده است( 46). در تحقیق داخلی که توسط پرنو و همکارانش انجام گرفت vo2max بازیکنان نخبه فوتسال ایران با استفاده از آزمون 20 متر شاتل ران، 2/58-68/44 میلی لیتربرکیلوگرم بردقیقه گزارش شده است(14).

توان بی هوازی در فوتسال

برخلاف این که به نظر می رسد قسمت اعظم فعالیت ها در فوتسال در شدت هوازی انجام می شود اما سیستم انرژی مهم برای بازی فوتسال، سوخت و ساز بی هوازی است. اگرچه تنها 12 درصد از زمان بازی فوتسال، به عنوان کار شدید بیان شده است(56 )، اما عامل تعیین کننده نتیجه بازی در واقع سرعت، عکس العمل و چابکی است که تامین انرژی آن ها از طریق مسیر بی هوازی انجام می شود ( 55،56). یافته های مربوط به توان بی هوازی بازیکنان فوتسال ایرانی بااستفاده از آزمون پرش سارجنت نشان دهنده  میانگین 68/150 کیلوگرم متر برثانیه است(14) که با توجه به توان بی هوازی بازیکنان فوتبال و فوتسال سایر کشور ها در حد مطلوبی قرار ندارند(14،25).

ضربان قلب درفوتسال

در مطالعات نشان داده شده است که ضربان قلب بازیکنان نیمه حرفه ای 211-185 و حرفه ای 199-183 ضربه در دقیقه در حین بازی فوتسال متغیر است(46). کارلو کاستگنا و همکاران، ضربان قلب را حین زمان فعال بازی4/5 + 84 درصد ضربان قلب بیشینه بیان کردند( 56). به هر حال اختلافاتی در ضربان قلب بازیکنان فوتسال وجود دارد که می تواند ناشی از سطح بازی، تغییر در زمان فعال بازی، شدت بازی و وضعیت های مختلف باشد(47).

اسید لاکتیک در فوتسال

با توجه به اطلاعات در خصوص نیازهای فیزیولوژیک بازیکنان فوتسال به نظر می رسد بازیکنان از هر سه سیستم تامین انرژی در بدن یعنی فسفاژن ( بی هوازی بی لاکتیک )، اسید لاکتیک ( بی هوازی با لاکتیک ) و اکسیژن ( هوازی ) استفاده می کنند(46،56). گزارش محققان مبنا بر حداکثر اکسیژن مصرفی بازیکنان فوتسال بیشتر از 5/57 میلی لیتر به ازای هرکیلوگرم در دقیقه، تراکم اسید لاکتیک خون معادل تقریبا 12 میلی مول (46)در بعضی مواقع در جریان بازی و همچنین داشتن فعالیت های بسیار سرعتی که به طور میانگین 28/3 ثانیه اجرای هرکدام به طول می انجامد، نشان دهنده ی استفاده بازیکنان فوتسال از هر سه سیستم تامین انرژی است. برای مثال باربرو آلوارز در سال 2009 دریافت که تراکم اسید لاکتیک خون در بازیکنان حرفه ای و نیمه حرفه ای فوتسال اسپانیا معادل 12 و 8/7 میلی مول در لیتر است(46). بنابراین تراکم اسید لاکتیک در خون بازیکنان به منزله تولید انرژی از طریق سیستم بی هوازی لاکتات در بازی فوتسال است.

1- Dogramaci and Watsford