در بسیاری از کشورهای وسیع جهان، فلج مغزی به عنوان وضعیتی که عمدتا” شامل اختلال حرکتی می باشد، تعریف می شود. این مساله در تمام سنین به آن توجه شده و در قرن نوزدهم به طور رسمی به وسیله جراح ارتوپدیک انگلیسی به نام ویلیام لیتل[1] کشف شده است. در یک سخنرانی انجمن مامایی لندن در سال 1862 او یک اختلال را توصیف کرد که با مشکلات هایی در دسترسی، چنگ زدن، سینه خیز رفتن و اسپاستی در اندام های تحتانی همراه بود. در این سخنرانی بسیاری از علت های فلج مغزی و همچنین ویژگی های دایپلژی[2]، کوادری پلژی[3] و آتتوز[4] تشریح شد. این اختلال به عنوان بیماری لیتل شناخته شده و تا مدت ها به نام بیماری لیتل معروف بوده است (74). بیشترین تعداد کودکان معلول هر جامعه را کودکان مبتلا به فلج مغزی تشکیل می­دهد که اغلب آنها قادر به راه رفتن هستند ولی عده ا­ی نیز به قادر به راه رفتن نیستند (75). بدون شک cp شایع- ترین ناتوانی حرکتی و پیچیده ترین ضایعات نورولوژیکی در کودکان می باشد. تحقیقات اخیر شیوع فلج مغزی را در حدود 5/2- 5/1 در هر 1000 کودک متولد شده زنده گزارش کرده اند که این رقم معادل %15درصد کل جمعیت کودکان می باشد (3).

 2-2-1 خصوصیات پزشکی فلج مغزی

فلج مغزی به عنوان یک گروه از اختلالات رشد حرکتی و پاسچر توصیف می شود. Cp به علت ایجاد محدودیت هایی در فعالیت به اختلال های غیر پیشرونده[5] نسبت داده شده که در رشد مغز جنین یا طفل رخ می دهد. اختلالات فلج مغزی اغلب با اختلال در احساس، شناخت، ارتباط، ادراک، رفتار با صرع (تشنج)[6] و مشکلات عضلانی – اسکلتی همراه می باشد (74). افزایش تاخیر در آغاز حرکت، سازماندهی فضایی و زمانی ضعیف عضلات و مفاصل، تولید نیروی عضلانی ناکافی، افزایش تونوس عضلانی، هم انقباضی عضلات آگونیست / آنتاگونیست از مشخصه های فلج مغزی اسپاستیک می باشد (76). تظاهرات حرکتی شایع شامل اسپاستیسیته، دیستونی، انقباض، نمو غیر طبیعی استخوان، تعادل ضعیف، از دست دادن کنترل حرکت انتخابی و ضعف عضلات می باشد (77, 78). ناهماهنگی (عدم تعادل) و تون عضلانی می تواند باعث ضعف عضلات، آتروفی، انقباض بافت نرم و در نهایت بدشکلی مفاصل در افراد مبتلا به CP شود (18). تا کنون فلج مغزی غیر قابل علاج بوده است، با این وجود امکان اصلاح و بهبود عملکرد تا حدود زیادی وجود دارد.

2-2-2 علت شناسی فلج مغزی

با گذشت زمان و پیشرفت علم پزشکی تحقیقات وسیع­تری جهت شناخت علل و انواع این نوع بیماری انجام شده است که میزان تشخیص این عارضه را افزایش داده است. با این وجود در بسیاری از کودکان، علل نهفته فلج مغزی تاکنون ناشناخته باقی مانده است. در ابتدا لیتل کمبود اکسیژن هنگام تولد را اصلی­ترین علت این بیماری می­دانست (79). امروزه پزشکان و محققان علاوه بر آسفیکسی ( نرسیدن اکسیژن به مغز در هنگام تولد) ، ضربه حین زایمان و نارس بودن هنگام تولد را از مهم ترین دلایل به وجود آمدن این ضایعه می­دانند. لازم به ذکر است که با بهبود عوامل فوق، در دهه اخیر میزان بروز فلج مغزی کاهش نیافته است (80). این ضایعه می­تواند در هر سه دوره قبل از زایمان[7]، حین زایمان[8]و پس از زایمان[9] تا سن 5 سالگی و پس از آن (در اثر ضربه یا خونریزی) روی دهد. باید به خاطر داشت که هرچه ضایعه در سنین اولیه رشد روی دهد ساختارهای اصلی­تر و بنیانی­تر مغز را درگیر می­کند و عواقب وخیم­تری را درپی خواهد داشت (81). ضایعه در سه ماهه اول جنینی بیشتر ساختارهای قدیمی مغز را که مسوول اعمال حیاتی نظیر تنفس قلب هستند و در سه ماهه جنینی بیشتر ساختارهای قدیمی مغز را که مسوول اعمال و حرکات درشت می باشند، درگیر می کند. ضایعه سه ماهه آخر جنینی، بیشتر ساختارهای جدید را که مسوول هماهنگی و حرکات ظریف هستند، درگیر می کند (81). فلج مغزی در دو سال اولیه زندگی از شیوع بالایی برخوردار است (82). در حال حاضر بیش از 50 درصد موارد cp ناشی از تولد نوزادان با وزن خیلی کم می­باشد (83). به طور کلی باید اذعان نمود عواملی که به نحوی تغذیه، شرایط زندگی، مراقبت از زن حامله، زایمان و مراقبت­های بعد از زایمان را تحت تاثیر قرار می­دهند باید عوامل خطر محسوب شوند تا بتوان با مقابله با آن­ها فلج مغزی را کاهش داد (81).

2-2-2-1 علل پیش از تولد

عوامل ارثی یا ژنتیکی، عفونت های حاملگی مثل سرخچه، آنوکسی جنینی ایجاد شده توسط خونریزی ناشی از جدا شدن زودرس جفت یا اختلال در رشد جفت، ناسازگاری های RH خون، اختلالات متابولیک مانند دیابت مادر، نقایص رشدی مثل اختلال در رشد مغز از علل پیش از تولد محسوب می شود.

2-2-2-2 علل حین تولد

پارگی عروق مغزی یا فشرده شدن مغز در طی زایمان طولانی یا مشکل، جدا شدن زودرس جفت و جفت سر راهی از علل حین تولد محسوب می شود.

2-2-2-3 علل پس از تولد

حوادث عروقی و خونریزی داخل جمجمه، ضربه به سر، عفونت های مغزی، ضایعات توکسیک مانند مسمومیت با سرب، آنوکسی ناشی از غرق شدگی، توقف قلبی، صرع و تومورها از علل پس از تولد محسوب می شود. به طور کلی حوادثی که منجر به کمبود اکسیژن مغز شود، مهمترین علل ایجاد کننده فلج مغزی می باشد که می توانند به دلیل هر یک از مورد فوق روی دهد (81). جدول زیر شیوع و علت های فلج مغزی را به سه دسته تقسیم بندی کرده است:

جدول 2-1. شیوع و علل فلج مغزی در قبل، حین و بعد از تولد

درصد شیوع فلج مغزی

 

قبل از تولد هنگام تولد بعد از تولد
حدود 30 درصد حدود 60 درصد حدود 10 درصد
 

علل

 

عوامل ژنتیکی

بیماریهای عفونی

مثل سرخچه

مسمومیت

سوخت و ساز ناقص

فقدان

کمبوداکسیژن

 

نرسیدن اکسیژن کافی

ضربه یا ضربات وارده به سر

استفاده از وسایل زایمان

مثل فورسپس

استفاده از ماماهای محلی

آسیب های شدید به سر

بیماریهای عفونی مانند:التهاب مغز(آنسفالیت)

التهاب پرده های مغز(مننژیت)

 

[1] . William Little

[2]. Diplegia

[3] . Quadriplegia

[4] . Athetosis

[5] . Non-progressive disturbances

[6] . Epilepsy

[7]. Pre natal

[8] . Peri natal

[9] . Post natal