خانه همسايه مي‌اندازند، که او هم مشکلي دارد و سعي مي‌کند به نحوي ديگر از شر آن راحت‌ شـود‌ و… اين فـيلم، يک کمدي با نشاط ولي تاريک و سياه است که بعضي از منتقدان سينما از آن به عنوان آغازگر سينماي ايران يادکرده‌اند.

2. سياوش در تخت جمشيد(1346)
“فـريدون رهـنما” اين فيلم را براساس داسـتان “سياوش” شاهنامه فـردوسي در سال 1364 ساخته شده است. اين فيلم برنده “جايزه ژان اپشتاين” از “جشنواره لوکارنو” شد.
خلاصه داستان از اين قرار است که دو تيره در جنگند. “سياوش” مي‌کوشد که جنگ، پايان يابد. جنگي که مانع مي‌شود مردمان خودشان باشند. اما اطرافيان سياوش آرام نمي‌نشينند و با دسيسه‌ها و دروغ‌ها کار را به يک خونريزي مجدد مي‌کشانند.
3. شوهر آهـو خانم(1347)
“داوود مـلاپور” در اين‌ فيلم، براساس‌ رماني‌ به همين نام نوشته”علي محمد افغاني”(که يکي از پر سروصداترين رمان‌هاي فارسي بود که‌ در‌ سال‌ 1340 جايزه سلطنتي کتاب نيز شده بود) ،روايت مردي متدين را مي‌گفت که پيرانه‌ سـر،‌ دل در گـروي عشقي جوان گذاشته و زندگيش را تباه مي‌کند.
4. گاو(1348)
اقـتباس داريـوش مهرجويي از قصه‌اي از کتاب “عزاداران بيل” اثر غلامحسين ساعدي، در مورد يک‌ روستايي‌ که پس از مرگ گاوش، مرگ او را باور نکرده و ماهيتش را‌ از‌ دست داده و خودش را گاو مي‌پندارد، يکي‌ از‌ مهم‌ترين اقتباس‌هاي سينماي ايران به شمار مي‌رود و چندين بار به عنوان بهترين فيلم تاريخ سينماي ايران انتخاب شده است.

5. داش‌آکل(1350)
“داش‌آکل” اثر مسعود کيميايي که از داستاني با همين نام از صادق هدايت اقتباس شده است.
اين فيلم،داستان رقابت داش‌آکل و کاکارستم، و حکايت عشق‌ و مرگ خود خواسته داش‌اکل را روايت مي‌کند،که در برخي از ظرايف، کاملا با داستان هدايت متفاوت است.
6. تپلي(1351)
فيلم”رضا ميرلوحي”براساس داستان “مـوش‌ها و آدمـ‌ها”ي جان‌اشتاين‌بک، ساخته شد.
داستان فيلم در مورد “جواني است که بـه نـوازش اشـياي نرم علاقه دارد‌ و به اين دليل توسط‌ همسر‌ کارخانه‌داري که او در آن‌جا کار مي‌کند اغوا مي‌شود و جوان نيز که تپلي ناميده مي‌شود او را خـفه مـي‌کند و در نـهايت طي درگيري‌هايي کشته مي‌شود.

7. آرامش در حضور ديگران(1352)
اين فيلم ساخته”ناصر‌ تقوايي” است که براساس داستاني به همين نام نوشته”غلامحسين ساعدي”در سال 1349 ساخته شد. اين فيلم داستان اضمحلال شخصي، اجتماعي و خانوادگي يک سـرهنگ بـازنشسته، مضمون ‌‌اصلي‌ اين داستان است.

8. شازده احتجاب(1353)
اين فيلم ساخته‌ي “بهمن فرمان آرا” از رماني به نام “شازده احتجاب” است که به قلم “هوشنگ گلشيري”نگارش شده است.
داستان فيلم خاطرات يـکي از آخـرين بازماندگان قاجار را به شيوه‌اي سيال روايت کرده است.
درحالي‌که‌ بعضي از فـيلم ساز‌ها از رمـان گـلشيري، به عنوان داستاني که قابليت سينمايي شدن ندارد نام مي‌برند، فرمان‌آرا با اين فيلم نشان داد در صـورت شـناخت روح اثـر، هر اثري را مي‌توان فيلم کرد.

9. غزل(1355)
اقتباس مسعود کـيميايي از داسـتان کوتاه”مزاحم” بورخس، در مورد دو برادر که يک زن وارد زنـدگي‌ آنـها‌ شـده‌ و رابطه‌شان را تحت تأثير قرار مي‌دهد.

10. دايره مينا(1357)
دايره مينا ساخته “داريوش مهرجويي” است که از داستان “آشغالدوني” اثر “غلامحسين ساعدي” اقتباس شده است. اين فيلم به موضوع خون‌فروشي در حاشيه نشين‌هاي تهران مي‌پردازد.

11. نقطه ضعف(1362)
اوليـن فيلم”محمد رضا اعلامي” اقتباسي اسـت از داستاني به همين نام نوشته”آنتونيس ساماراکيس” در مورد‌ يک‌ محکوم و يک مامور که بايد او را به نـقطه‌اي انـتقال دهد‌ و در‌ طي اين مسير رابطه‌اي مـيان ايـن دو شـکل مـي‌گيرد، کـه نتيجه‌اش،حالت روحي مـامور اسـت که‌ حالتي‌ نزديک‌ به جنون پيدا مي‌کند.

12. ناخدا خورشيد(1366)
اقتباس ناصر تقوايي از”داشتن‌ و نداشتن”‌ همينگوي،که داستان همينگوي را به بندري جنوبي‌ در‌ دهه 40 انتقال داده بود.
فيلم داستان ناخدايي را‌ مي‌گويد‌ که به‌ کار‌ قاچاق‌ اشتغال دارد، و در آخرين ماموريتش وظيفه‌ فراري‌ دادن عده‌اي زنداني سياسي را از کشور بر عهده مي‌گيرد.در جريان سفر، اتفاقاتي‌ رخ‌ مـي‌دهد، و تـعدادي تبعيدي سارق نيز با‌ لنج ناخدا قصد قرار‌ مي‌کنند‌ و…

13. ديگر فيلم‌ها
“پري”و”سارا”ي مهرجويي، دو اثر اقتباسي مهم هستند،که”پري”نگاه به”فراني‌ و زويي” سالينجر، و”سارا”نگاه بـه “خانه عـروسک” ايبسن دارد. وجه مشخص‌ هر‌ دوي اين‌ فـيلم‌ها،ايراني‌ کـردن‌ هنرمندانه فضاي داستان‌هاي اصلي‌ است.
قصه‌هاي مجيد” کيومرث پوراحمد، در قالب يک‌ مجموعه‌ تلويزيوني است‌ از‌ آثـار”هوشنگ‌ مـرادي‌ کرماني”، در مورد يک‌ پسـر‌ بـچه خوش سر و زبان و اتفاقاتي که برايش رخ مي‌دهد. “پوراحمد”در اقتباسش،شهر وقوع داستان‌ها را‌ از‌ کرمان‌ به اصفهان تغيير داده، و تنها تغيير فقط‌ در‌ همين‌ نقطه‌ است.
“مهمان‌ مامان”مهرجويي،‌”گوشواره” وحيد موسائيان و”تک درخت‌هاي”ي سعيد ابراهيمي‌فر، ديگر اقـتباس‌هايي اسـت که در اين سال‌ها از کارهاي”هوشنگ مرادي کرماني” به انجام رسيده، که در اين ميان کار مهرجويي، درباره سادگي‌ زندگي و زيبايي‌هاي زندگي است.
شب‌هاي روشن”فرزاد موتمن”اقتباسي است از”شب‌هاي سپيد” داستايوفسکي، که از اين نويسنده”جنايت” محمد علي سـجادي نـيز بر اسـاس”جنايت و
مکافات”اقتباس شده است.
و در نهايت”گاوخوني” بهروز افخمي ، که بازسازي رمان”جعفر‌ مدرس‌ صادقي” است.

4.3.2 اقتباس‌هاي ادبي جهان
اقتباس ادبي در سينماي جهاني وسعت و گستره بيشتري دارد؛ تا جايي که در حدود 85 درصد از فيلم‌هايي که توانسته‌اند موفق به کسب جايزه اسکار شوند فيلم‌هاي اقتباسي بوده‌اند.
فهرست طولاني کارگردانان و فيلمنامه‌نويسان مشهور جهان که بارها در آثارشان اقتباس کرده اند خود ‏شاهد اين موضوع است.‏
اين مسئله تا جايي پيش رفته که گويا نويسندگان غربي داستان‌هاي خود را براي ساخته شدن مي‌نويسند و اقتباس ادبي از ‏موارد لاينفک سينماي غرب شده است.‏ چيزي که متأسفانه در ادبيات داستانيِ ايران کمتر ديده مي‌شود.
جالب‌تر آنکه فيلم‌سازان غربي فيلم اقتباسي را يک نوع خلق جديد مي‌دانند چراکه از بازسازي چندين و چندباره از يک داستان، برداشت منفي ندارند و آن را نيز مانند اولين اثر ساخته شده از روي داستان مي‌پندارند و براي آن ارزش هنري قائل هستند. چيزي که به نظر مي‌رسد در سينماي ايران وجود ندارد. يعني اينکه تاکنون در سينماي ايران نديده ايم که از يک داستان، چند اثر سينمايي با رويکردها و زاويه ديدهاي مختلف ساخته شود.
اميدوايم فعالين هنري کشورمان با ديدن رزومه فيلم‌سازيِ غرب، با نگاهي جديد به اقتباس و آثار اقتباسي بنگرند و در آينده آثار اقتباسي بيشتري را در سينما و تلوزيون شاهد باشيم.
آنچه در اين مجال مختصراً به آن اشاره مي‌شود اشاره‌اي است به چند نمونه از بهترين اقتباس‌هاي ادبي که به توليد سينمايي رسيده‌اند. بررسي و رجوع به اين آثار مي‌تواند نويدبخش حرکتي جديد در سينماي اقتباسي ما باشد.
1. فيلم “پدرخوانده” که با اقتباس از رمان “پدرخوانده” اثر ماريو پوزوست که در سال ???? منتشر شد. اين اثر از نظر واقعي بودن داستان و ترسيم چهره‌هاي انساني از اعضاء و سرکردگان مافياي آمريکا اهميت دارد. پدرخوانده از پرفروش‌ترين کتاب‌هاي تاريخ نشر آمريکاست و در تاريخ نشر جهان نيز در رتبه‌هاي نخست قرار دارد. براساس اين داستان، سري فيلم‌هاي پدرخوانده ساخته شده است.

2. فيلم “بر باد رفته” که بر اساس رمان؛ برباد رفته تنها رمان مارگارت ميچل، بانوي نويسنده مريکايي ساخته شده است. که در ???? در آمريکا و در ???? در فرانسه انتشار يافت؛ در زمان انتشار، پرفروش ترين کتاب جهان بود؛ اين رمان شرح حال اسکارلت اوهارا است که مادرش از نجيب‌زاده‌هاي ساحل جورجيا و پدرش دهقان زاده‌اي ايرلندي است. اسکارلت دلفريبي را از مادر به ارث برده است و سرسختي و عزم راسخ را از پدر؛ خصوصياتي که به او امکان مي‌دهد تا از مصايب جنگ جان بدر برد… .

3. فيلم “جادوگر شهر از” که اقتباس از “جادوگر شهر از” رمان کلاسيک آمريکايي است که توسط ” آل فرانک باوم” در سال ???? ميلادي براي کودکان نوشته شد.
داستان ازاين قرار است که دوروتي دخترک کوچکي است که همراه سگش توتو در کشتزاري در کانزاس زندگي مي‌کند. روزي گردبادي مي‌آيد و دوروتي و سگش و خانه‌اش را با خود به آسمان مي‌برد و در سرزمين آز پايين مي‌ آورد. در آز همه چيز زيبا و غريب است… .

4. فيلم “چه زندگي فوق العاده‌اي” اقتباس از داستان “بزرگترين هديه” نوشته”فيليپ ون دورن استرن” است. نويسنده داستان که نتوانسته بود داستانش را منتشر کند، در سال ???? آن را روي کارت هاي کريسمس نوشت و براي ??? نفر از نزديکان و دوستانش فرستاد. يکي از کارت‌ها به دست مدير کري گرانت رسيد تا اينکه داستان ????? دلار خريد شده؛ به اميد اينکه از روي آن فيلمي با بازي کري گرانت ساخته شود ولي ناموفق ماند. در نهايت هم که کاپرا داستان را خواند و و آن را به فيلم‌نامه تبديل کرد.

5. فيلم “پرتقال کوکي” که بر اساس رماني به همين نام از نويسنده انگليسي “آنتوني بورجس” نوشته شده است؛ اين فيلم ساخته‌ي استنلي کوبريک است که در سال ???? توسط شرکت برادران وارنر توليد شده است.
داستان از اين قرار است که الکس جوان شرور و خلاف کار به خاطر خلاف‌هاي بسياري که به همراه دوستانش مرتکب مي‌شود، به زندان مي‌افتد و در آنجا آزمايش‌هايي براي از ميان بردن حالات ضداجتماعي‌اش از او به عنوان موش آزمايشگاهي استفاده مي‌کنند.

6. “پرواز بر فراز آشيانه فاخته” اثر “کن کيسي” نويسنده رمان پرواز بر فراز آشيانه فاخته که فيلم “فورمن” از روي آن ساخته شد، کتابش را در سال ???? نوشت. زيبايي رمان کيسي فقط به دليل جذابيت هاي داستاني و شخصيت پردازي بي نظيرش نبود. ماجرا از اين قرار است که مک مورفي در برابر جامعه‌ي بيرحمي مي‌ايستد که با خرد کردن ضعفا بر پا ايستاده است. تيمارستان داستان، قسمتي از جامعه‌ي بشري است که ساکنان ديگر قسمت‌ها از آن بي خبر و يا غافلند. درمان بيماران اين تيمارستان، درمان نيست بلکه حذف صورت مسئله ، حذف ضعفا است.

7. فيلم “کشتن مرغ مقلد” اثر رابرت موليگان و محصول سال ???? است. اين فيلم بر اساس رماني به همين نام توسط “هارپرلي” نويسنده آمريکايي است، که توانست با انتشار اين رمان جايزه پوليترز را از آن خود کند.

رمان کشتن مرغ مقلد از زبان دختري به نام اسکات فينچ روايت مي شود که دختر وکيل سفيدپوستي به نام اتيکاس فينچ است که دفاع از جوان سياه پوستي به نام تام رابينسون را که به اتهام نارواي تجاوز به يک دختر سفيدپوست در در شهر کوچکي به نام ميکوم، آلاباما محاکمه مي شود، به عهده مي گيرد.

8. “رمز داوينچي” نوشته “دن براون” که پرفروش‌ترين رم
ان 2003 شناخته شد، حول يک تئوري خاص در مورد تاريخ مسيحيت مي‌گردد. اين رمان که حالتي تهاجمي و توهين‌آميز نسبت به کليساي کاتوليک دارد، در لبنان ممنوع اعلام شد و ميان منتقدان، مورخان و متکلمان اختلافاتي پديد آورد.
“ران هاوارد” فيلم اقتباسي اين رمان را با بازي “تام هنکس” در سال 2006 ساخت. گرچه منتقدان نظرات متفاوتي درباره آن داشتند، اما اين فيلم بسيار موردتوجه قرار گرفت و در فستيوال کن همان سال پذيرفته شد.

9. ايزي اي/Easy A (با الهام از داغ ننگ) (2010)
“برت وي. رويال” فيلم‌نامه‌نويس به همراه “ويل گلاک” کارگردان، فيلم اقتباسي از رمان “داغ ننگ ” نوشته “ناتانيل هاوثورن” را در سال 2010 ساختند.
تم اين رمان که در سال 1850 به چاپ رسيد، پيرامون روابط اخلاقي نامشروع است و به همين دليل در زمان انتشار، چالش‌هاي بسياري را پديد آورد.

10. مزرعه حيوانات (1954)
انتشار اين رمان در سال 1945 و درزماني اتفاق افتاد که استالين در اوج قدرت و فرمانروايي خود بر اتحاد جماهير شوروي بود. “جورج اورول” نويسنده رمان که مخالف رهبري استالين بود، به‌سختي توانست ناشري براي کتاب خود که محتواي آن انتقاد طنزآميز و روشنگرانه از استبداد استالين بود، پيدا کند.
سرانجام انتشارات “سکر اند واربورگ” مزرعه حيوانات را منتشر کرد اما اين کتاب از زمان انتشار، در اتحاد جماهير شوروي، امارات متحده عربي، کوبا و کره شمالي ممنوع شد.


دیدگاهتان را بنویسید